CHƯƠNG 10: MÙNG NĂM GỬI RIÊNG/ TƯƠNG MỐI DÂNG THẦY.

mùng tháng Năm âm lịch, mặt trời vạch cỏ ló rạng, những giọt sương hãy còn đọng ướt sũng trên những tàu lá , nhà họ đã rộn bước chân dồn dập.

Tiết Đoan Ngọ, hay gian quen gọi nôm na là Tết bọ, vốn là một trong những lễ trọng đại bậc nhất giữa năm. Người niệm, tiết trời bước vào dương khí cực thịnh, vạn vật đâm chồi, nhưng cũng là lúc độc của tà ma, rết, sâu nhất. Bởi vậy, đợi gà gáy sáng, bầu không bận , khẩn bao trùm từ thờ họ xuống đến tận ngõ .

Từ phía sân , tiếng the thé uy lực bà vang lên sang sảng, oái ở việc. Bà đã dậy chuốt tươm tất, mình vận mớ ba mớ bảy màu cánh gián , yếm lụa trong, tóc vấn khăn mỏ quạ chỉnh , tay đeo đôi vòng bạc chạm hoa - bộ dạng chính thất đang việc nhà ngày trọng.

"Cái Tí! Con Mận! Hai đứa bây nhanh cái chân , đã bưng nếp với mận, khế lên nhà trên chưa? Giời sắp sáng bảnh mắt ra rồi còn mề đi đi vào ốm đói thế hả? Bảo thằng Đinh chạy ra góc vườn hái thêm nắm lá mùi già vào đây mau lên! nước thì nguội ngắt mà lề mề, làm ăn thế thì sâu bọ khoét bụng cả bây giờ!"

con sen tục dạ , nào đứa nấy đều mặc cánh nâu vải thô đã sờn màu, quần tọa đen, tay áo cao lộ cánh tay rám nắng, người múc , lăng những mâm thau đồng bóng lộn đầy .

Trong khi bà Hai một tay xuyến giang sơn trù phòng, bận rộn lo toan cả , thì nhà lớn, không khí mang vẻ tản, phong lưu toàn .

Nơi gian buồng giữa mát mẻ gió nam, Tường đang thong ngả lưng trên chiếc sập gụ xà . Ông bộ áo màu đen tuyền may , quần trắng rộng, đầu đội khăn đen bóng tề dù đang ở trong , tờ báo giấy bản , vẻ mặt thư . bên cạnh , bà lúi húi chân tay . Hôm bà diện áo lụa màu tím Huế thêu chỉ tuyến lánh, yếm hồng lấp , tóc vấn cao trâm ngọc, đôi bàn thuôn dài, mại đeo đầy cứ nhịp nhàng đấm bóp xuống, chốc chốc lại giọng nũng nịu ngọt xớt tai ông .

Cứ lâu lâu, bà lại khẽ xoay cổ tay, hí ngắm cẩm tậu mướt, hoặc khẽ đưa tay lên vuốt tóc để diện đôi hoa tai vàng đặc lấp được ông Tường thưởng . Bà đấm bóp vừa :

"Ông coi, thợ kim hoàn tỉnh làm tai này khéo chưa, có sang sảng cái nước da không cơ ? Hôm nay đi lễ , khối trong làng lác mắt phục cái phúc tôi cưng ."

Ông nghe chỉ cười hừ hừ trong , vỗ vỗ lên mu bàn tay bà Ba, vẻ đắc ý hiện trên hồng hào.

Trái ngược hoàn với vẻ xôn của Hai và sự của bà , ở gian buồng trong nẻo phía tây, không gian lại một tịch mịch, thoát .

Tư ngồi bằng ngay ngắn trên chiếu phẳng trước thờ Phật. Bà chiếc áo nâu giản dị, không một món trang sức nào ngoài chuỗi tràng gỗ mun quấn cổ tay, tóc búi gọn dưới tối màu. Khói hương trầm nhỏ ra từng làn mảnh như sợi tơ, vấn vương quanh mái chải chuốt gọn gàng người . Bà Tư hai mắt hờ, tay chậm rãi hạt bằng , đôi môi mấp máy liên hồi Phật.

"Cầu gia đạo bình , cầu cho những kẻ ác ác mồm ác tâm phạt đích đáng."

lệ , ngay từ lúc tinh , khi bụng dạ còn rỗng không, người chưa kịp chải chuốt hay ăn sáng tử tế đã phải xúm lại ngay những thức đồ có vị chua, , để "giết sâu bọ" lẩn khuất bụng trong dạ. Từng rượu nếp cẩm, nếp cái vàng lên men đượm, hòa cùng vị chua chát , đào, khế. Dân gian tin rằng, mùi rượu hòa cùng vị chua gắt giun , sâu bọ trong đử rồi nghẹt. nếp thơm lừng thoang thoảng khắp các phủ , bay lọt qua cả mành trúc, thầy đồ hãy còn say giấc trong buồng phía xa.

Đến sát , không khí càng thêm tất bật. là mâm tiên thổ thần để tạ ơn mùa màng. nhà bếp, khói bốc lên mùi ngầy vịt béo luộc , cùng thơm chè đỗ đen, thanh mát. Từng xâu bánh - bánh ngọc ngà làm từ nước tro đốt thân , rơm rạ, vuông lớp lá dong - được bày biện đẹp cạnh bát mật vàng ả. cỗ cúng Đoan dẫu mộc mạc, đậm hương gió nội lại trang trọng vô .

chính , khi mặt đổ xuống đỉnh , cũng là lúc khí ngút ngàn . Ông đã thay sang áo gấm lam dệt hoa kín để bái, đầu đội khăn xếp chỉnh ban sáng, chắp tay áo thụng đứng nghiêm trang trước ban tông .

Bên nhãn góc nhà, cười hô của người hầu vang lên náo nhiệt, tan cái tĩnh oi nồng của trưa hè. Ấy lúc người ta hiện tục "khảo cây" cầu mùa màng. Cậu Cả Lam Điền, hôm nay bị giam trong thư phòng học chữ, độc một quần vải nâu tiện , cởi trần lộ tấm lưng trần rám nắng, sớm thoắt xắn , tót chạc lồng to . Phía dưới gốc, một ở lớn tuổi mặc cánh nâu bạc màu, tay lăm cầm cây gậy tre gõ phành phạch vào cây, lớn tiếng hạch sách:

"Cây kia! mày, năm qua sao mày ra ít quả hả? ăn nhiêu mà biếng. Sang năm có ra nhiều quả bảo tao còn liệu?"

Ở trên cành cao, Lam ôm chặt lấy thân , híp mắt cười , the thé đáp lại cho thân cây bằng cái lanh lảnh:

" ! Ôi nương ! Sang năm xin đâm chồi nảy lộc, ra trĩu quả, quả cái , ngọt đường phèn để đền ơn bác !"

Tiếng cười rống đám hầu quyện với tiếng chim chích giật mình vỗ cánh bay vút bầu trời ngắt, làm rộn ràng góc .

Giữa lúc cả nhà họ đang rã, tất bật trong âm thanh huyên náo ngày tết nửa năm, thì tại gian nhỏ của Yên Vũ lại tĩnh lặng và thanh đến lạ.

trọng đại, dẫu học trò nghỉ, làm vẫn giữ trọn thi thư, không vướng bận chút bụi trần xô . Vũ lúc này tắm gội sẽ nước lá mùi thơm nức vương vấn trên da thịt. Chàng khoác lên mình bộ áo the dài rộng phẳng phiu, nếp áo , tóc mượt gọn sau gáy một chiếc trâm gỗ mạc. thầy đồ trẻ ngồi bên kỷ trà bằng gỗ , trầm mặc khép , thong thả tận hưởng hương sen thanh tao quyện cùng ngái cỏ ngày hạ đang qua ô cửa sổ.

Ngọ không chỉ dịp tạ ơn đất, mà lệ xưa, còn là ngày lễ vô cùng quan trọng đối học . Dân gian vẫn " một Nội, mùng tết , ba tết ", nhiên những dịp lễ lớn cũng là lúc trò sửa lễ vật, cẩn lên dạy chữ thánh hiền cho mình.

, tiếng guốc lách cùng tiếng bước chân vang lên hành lang gạch bát tràng. Bức lay động rồi xô hẳn sang , mang theo cả hè hập, rực rỡ nắng chói không gian .

từ tốn , ánh nhìn tĩnh tại bỗng đọng lại ngạc nhiên pha . Đứng trước bậu , chắn nửa ánh ban trưa, là học trò của chàng.

Cô hai Lam Châu sau trận ốm bấy lâu nay có tươi tắn, hồng hào trở lại. chiếc áo dài hồng nhạt tao nhã, yếm lấp nơi áo, tóc đuôi sam buộc dải lụa hồng, hai cẩn bưng khay khảm trai. Bên khay đặt được dải lụa tươm , kèm chục tro cái hoa vàng gói lá dong xanh mướt, luộc chín tới ngà . Cậu ba Lam Thế ton theo sau lưng chị, mặc cánh xanh da trời cùng quần trắng, chỏm lối trẻ con, tay ôm khư khư một đĩa mận hoa quả nấy au, căng mọng. Trán cậu ba vẫn còn in nguyên vệt bột hoàng Hai vừa lúc nãy hòng tà.

, đứng sững cửa ra vào, chẳng ai khác chính là cậu Cả . ấm thay bộ quần áo lấm lem rạ lúc , bận một chiếc áo lụa mỡ gà giản dị mà sạch sẽ, trắng rộng, hai bên xắn lộ rắn rỏi. vẻ thanh tao của hai , Lam Điền khệ nệ bưng một đồng lớn bốc khói nghi ngút. Trên một ngậy, da óng chặt , cạnh một bát măng non tỏa thơm ngập cả góc . Dường như vừa phải chen chúc bưng mâm từ dưới trù phòng nóng hầm hập lên đây, cậu lấm tấm mồ hôi, nhưng ánh mắt quắc lại phảng phất nét ý khó giấu.

"Bẩm …" Lam Châu bước lên một bước, cúi đầu : " Tết , mẹ có chuẩn . con sang đây, thứ nhất là để thầy cái tết, là kính thầy khỏe dào, thân tâm an , lúc nào cũng trong sáng tấm gương để chúng con chung ."

Cậu Lam thấy chị xong cũng chìa đĩa mận ra phía trước, theo:

"Thầy mận đi thầy! Mận này chua chua ngọt ngọt, sạch sâu bọ trong để mai gõ bị tay ạ!"

cái giọng điệu trẻ ngây của Thế thì không nhịn , khóe môi vô thức cong lên một nét dịu dàng, dung. Chàng vén tà áo the, định bước vòng qua án để đỡ khay đồ tay cô Hai.

Thế nhưng, tay chàng chưa kịp chạm vào mâm bánh, thì Lam Điền sải dài tới. Cả "" mâm vịt to tướng xuống mặt trà làm nước trà chén sóng sánh, cái giọng khàn khàn đang độ vỡ giọng, dõng nói:

" mà nhèo múa mép việc thế! Thầy cứ nhận đi! Hai bận rộn cúng bái nên bọn tôi . Rượu bánh tro để thầy nếm , mâm vịt này là tôi... tôi xuống nhà lửa, hối con Mận ra đúng lúc đấy! Thầy nhiều vào cho có , chứ năm ngày tháng cũng thấy bọc áo the nhợt nhạt, giật một cái chắc bay ra đình làng !"

Vũ nhìn gỗ được bày biện tươm tất, ánh mắt chàng lướt qua từng vật, từ đĩa hoa đến mấy quả lông tơ mịn màng. môi chàng khẽ nhếch lên, một nụ cười mỏng nhẹ, vừa chút ý trêu chọc, lại vừa ẩn ấm lòng khó tả.

"Vậy sao?" Yên Vũ mắt lên, nhìn cậu học to xác đang đứng chôn chân giữa phòng: " Cả chu đáo quá, ta cứ tưởng cái nắng tháng Năm này bịu đồng áng đến quên mất hôm ngày rồi chứ."

Lam giật thót, như thể vừa bắt bài ngay trận. vội xua tay, miệng cãi:

"Ai... ai ! Tết Ngọ lại quên thì cái thống nữa!"

Cậu Cả gãi gãi sống mũi, ánh mắt dáo dác nhìn quanh , rồi quay lại cái mâm cỗ như tựa:

"... cái rượu nếp này tự tay dì nấu đấy, men nồng, ngọt lắm, uống vào say đâu. đám mận kia... là được hái từ sáng sớm, con tươi, không sâu , không dập vỏ..."

của trước mặt, Yên Vũ lại thấy thú vị , chàng lúc Lam Điền trên đà cuống:

" cả tay hái ?"

"... Vâng ..... À ...."

Lam Điền cứng , chữ "không" nuốt nửa chừng vào cổ họng làm cậu suýt sặc . mắt quắc mở to, nhìn trân trân vào gương mặt ngập ý nhạt nhẹ Vũ. Cả mình lỡ lời, cái , bộc trực thường tự dưng phản chủ, sạch sành sanh.

"Tôi... tôi nói là người hái! Tôi rảnh đâu mà đi leo hái quả mận vớ vẩn !" Điền đỏ mặt tai, vống giọng lên để che giấu thẹn thùng. Cậu đứng lưng, khoanh trước ngực hất hàm phách lối, nhưng hai cái vành thì đã chuyển sang gấc từ nào.

Yên Vũ nhìn cái kiểu " đuôi" vô cùng vụng về ấy, cõi vốn lặng như mặt hồ thu lại dấy sự hỉ nhẹ. Chàng không vội bóc , chỉ thong thả nhấc quả mận tam hoa căng mọng , ngón tay thon dài lướt nhẹ qua lớp trắng còn trên quả. Hương mận chua dịu, thanh mát lẫn mùi sớm tỏa ra ngan ngát giữa gian buồng.

Chàng khẽ đưa quả mận lên ngang tầm mắt, giọng êm đềm, nửa như cảm như trêu chọc:

" nhiên là tươi . Lớp phấn mỏng nếu người hái vô cùng , niu từng chút , chỉ cần chạm mạnh qua loa là đã tan mất . Người ra chu đáo, lại còn cả tính , lựa thượng hạng."

thầy thế, Lam Điền trong lòng nhẹ nhõm không bị trêu thừng, vừa hậm ngấm ngầm. Cậu Cả nghĩ bụng:

"Hừ, người hầu nào chu đáo tôi! thân Cả này chịu muỗi đốt, , sương lướt thấu áo vặt chừng quả ngon nhất đấy!"

Nhưng miệng tuyệt nhiên không dám nửa ho he, chỉ im hứ một rõ mũi, quay mặt chỗ khác để giấu cười thầm kín đang nhen nhóm nơi khóe .

cậu học trò chế, trong lòng thầm cười. Chàng không vạch cái vẻ trương đang tư ấy, khẽ , nét mặt đạm như gió thoảng:

"Ta đã , nhà Trần , ta ."

lời, mắt Vũ chợt lại ở gói giấy điều nhỏ nhắn, thắt nút đỏ nằm nép một bên mâm. Chàng tay nhấc gói giấy lên, khẽ lật qua lại, vẻ tò mò hiện rõ trên mắt:

"Đây là gì?"

Lam Điền như ai mất , toàn thân lại. Cậu theo bản năng định giành lại giấy, nhưng lại sượng buông , vành chốc rực bước vào.

"Không... không có gì !" Cậu bắp, cổ như nghẹn lại: " ... là chỉ ngũ . bảo mùng năm phải chỉ cổ tay thì mới trừ tà, khỏi đau bệnh tật quanh năm. Tôi... thấy thầy suốt ngày cắm cúi trong thư phòng, ngoài, sợ thầy nhiễm phải ngày , nên... nên bà vú bện cho thầy."

Vũ mở gói ra. Bên quả nhiên một sợi chỉ ngũ sắc được bện , năm màu đỏ, vàng, , trắng, tím xen nhau. Đường chỉ chỗ chặt chỗ , nút có phần vụng về, không đều , kỹ lại được sự tỉ mẩn, kiên lùng so tính tình bộp chộp, nóng xưa cậu.

nhìn Điền, ánh mắt bỗng thoáng qua sáng ấm áp, khó gọi tên.

"Cậu tay bện sao?"

tai, giọng hơn bình thường, rõ ràng là đang chống chế trong tuyệt :

"... là tôi bện?! Thầy có mà đoán mò! Là... là vú bện chứ, tôi chỉ đứng cạnh xem bà làm , tiện tay ... thì phụ vài !"

Cả vã quay mặt đi, nhìn thẳng ra bụi trúc như thể ngoài đó có chuyện gì vị lắm không bằng, cho thầy đồ thấy đôi liên đầy túng . Vũ thấy vậy, ngày càng tươi, không oi nồng của hè trong căn nhà ngang như bỗng chốc dịu lại, mát đến lạ.

Cô hai Lam Châu đứng ngay cạnh, nhìn ông anh của mình, rồi lại nhìn Yên Vũ, bỗng chốc tâm trí được tỏ. Cô gật đầu vài cái, rồi lại lấy khăn tay che miệng để giấu đi nụ đầy .

"À, ra là …" Cô trộm .

Nhìn ba tẻ trước mặt, mỗi một vẻ đều toát lên sự kính và chân thành, cõi mịch vị thầy đồ bỗng dâng lên một hơi ấm ngọt thanh. Yên chắp sau , ánh mắt qua mâm cỗ mộc nhưng vẹn tâm ý, rồi dừng lại thật ở cái lưng bướng bỉnh, ngùng của Điền.