hai giờ sáng, Nhung đương thì giật mình giấc, vì tiếng sột soạt như ai lục thứ gì sát mình. Trong cơn mơ , trở mình, căn giờ tối , đèn bão treo ở vách đã tắt ngúm khi , nên phải lắm mới có nhìn được người nọ là . Em gượng dậy, dụi mắt. Người kia em đã , biết hành động vừa rồi mình đã thức , liền ngừng tay, thào nói rằng:

- Mi tiếp . Chị đương tìm đồ .

gật gù nằm xuống ngủ tiếp, nhưng không biết vì sao, thẳng dậy, ngáp một dài tới chảy cả mắt và :

- Chị tìm chi rứa? Có cần em tìm phụ ?

Chất giọng khàn do còn say ke của làm phì cười. Chị xoa em, dàng đáp:

- Không cần. Ngủ đi.

Sau một dụi , tầm nhìn Nhung rõ . Em đảo mắt nhìn khắp căn . tấm phản em chị Trang nằm là và Trúc, rướn nhìn, hai chị đương ôm nhau ngủ sưa, thậm đôi lúc Nhung còn tiếng chị nói mớ. Chị gọi anh Hinh - người yêu chị, rồi chị buông chị Trúc ra, đùng đất, tiếp tục ngáy. nhìn tượng lạ thì cười nỗi tỉnh . Em ngó sang Trang vẫn còn loay hoay đồ trong ba , khẽ hỏi:

- Nhưng chị Trang đêm rứa? Chị mất cái à?

Chị trả lời. Đúng , em chị lôi từ nhỏ ba ra một tấm hình. chú nhìn hình một lâu, chị thở phào nhẹ , như vừa tìm được muốn.

- có chi. Mi lôi quá, nằm xuống ngủ mau.

Chị mắng, bỏ tấm hình vào túi , nằm xuống . Chị giũ mền, mền phủ đầu. ra ngoài, đưa lưng về em. Nhung lặng tấm lưng mảnh của chị, câu chuyện tình của giữa chị Trang Trung bỗng xuất hiện đầu khiến tim em đau . Vừa nhân chị để ý, Nhung nghía nhìn trộm tấm hình chị cầm. không sáng để nhìn , nhưng Nhung cũng lờ mờ biết người trong đàn ông. chắc đinh đóng cột rằng, kia anh Trung chứ không đâu lạ.

môi, bất ngờ, em đặt lên chiếc chị Trang. Chị Trang vẫn ngủ được, nên cảm giác em đương chạm vào , chị thót tim tấm mền ra, hỏi:

- Mi chi rứa?

- Chị Trang, chị đương buồn răng?

- Mắc ta phải buồn?

Nhung nằm sát chị hơn. Chị Trang cũng xoay người, nhẹ nhàng nâng em gối lên tay mình. Chị mái tóc dài của em, dùng móng tay đầu em. Nhung , em càng rúc sâu , cơn ngáy ngủ tưởng chừng đã nhưng bây giờ ngột ập tới khiến hai mắt Nhung trĩu.

Trang lưng em thật đều, mạ dỗ con. lâu sau, không thấy Nhung hỏi thêm , chị nghía xuống, bé đã ngủ rồi. Hơi thở phả , cả người em cuộn tròn con tôm, và hai tay vẫn ôm eo chị chặt cứng.

- con mèo mà hỏi lắm .

Nói rồi, chị mò vô túi được may trước ngực, lấy bức vừa nãy mình ra ngắm. Bốn góc bức đều bị bén vô cháy xém, nhưng may rằng gương mặt của đàn ông ảnh còn hiện . nâng niu bức ảnh tay, ngón xoa nhẹ gương mặt của người ông ấy. Chóp mũi đỏ hỏn, mắt cay xè, rất nhanh sau, dòng nước mắt tuôn ra, cổ và thấm cổ áo chị. Chị Trang im không thèm lau. Chị cắn thật chặt hòng ngăn bản thân phát ra khóc lớn và bấu mép mền.

Đợi cho bản bình tĩnh, chị kề , thật khẽ bức hình, ngay mặt của người sĩ đã khuất. Rồi, chị tiếp , tức tưởi, thể đây lần cuối cùng còn khóc trên đời. Nước chị đổ như thác. Không còn kiềm nổi , chị nhấc tay Nhung khỏi người và tung mền chạy xộc lán.

chạy tới bờ , theo thân cây , ngồi thụp xuống mỏm nhỏ, chỉ cách con suối chưa tới . Lần này không còn phải sợ những khác giấc nữa, nhiêu khổ , phát ra hết qua khóc xé . khư tấm hình anh Trung, lạnh thốc tới, cộng cơn xúc động trào như toàn thân run bẩy.

- Anh , em được rồi.

Ngày 29 tháng 8 năm 1960

- Anh em xem cái .

Anh Trung dẫn chị lại gốc cây rừng được cạnh bếp Hoàng Cầm. Khu hiện giờ không có ai, các đồng chí được phân nhiệm hậu cần sau quét dọn xong cũng đã về nghỉ , hoặc là vụ khác, thành quanh bây giờ chỉ anh Trung và chị thôi.

Anh cùng chị xuống tấm bạt trải , dưới tán cây sung rợp bóng . Kéo chị Trang vào lòng mình, thủ :

- Nhắm mắt .

Chị Trang tò mò anh, anh nháy mắt và :

- Em không nhanh lên, là một lát có người tới .

- Nhưng nhắm mắt chi?

- Anh vừa mà. có cái ni xem.

Chị Trang lét ra , tới khi chắc chắn rằng sân không có chiến sĩ , thì chị mới dám những anh Trung nói. Chị chặt mắt, anh chị phải lại, chị im làm .

Anh Trung lọi trong cái lô đem theo, ở ngăn lô anh đựng toàn diêm lá, ấy thế trong mớ ấy lại lẩn một bức hình mới , phẳng vừa chụp cách đây không . tủm tỉm , ép bức hình cho nó phẳng hơn nữa rồi đưa sang chị, nói:

- Chừ mở mắt ra đi.

Chị từ từ mắt, rồi thốt ngạc nhiên bức anh Trung đưa xem. Bức ấy anh chụp cùng với một người đàn bà đứng tuổi, theo như chị đoán, thì người đàn bà nọ chắc ngoài bốn mươi. Anh Trung bức hình mặc phục, đúng bộ đồ mà bây đương mặc, anh đội mũ cối, dáng vẻ đúng chuẩn phong , còn đàn bà nọ thì áo bà ba quần đen đụp chỗ. Người bà nép vô người , trông vẻ ngại trước ống kính, và mặt bà hằn lên một vẻ khổ , với làn da nheo lấm bùn , đôi mắt một mí tuy sáng nhưng lại chứa một nỗi buồn gì đó lạ lắm.

Chị nhìn qua là biết, đó là mạ của Trung ai xa lạ. cướp hình từ tay anh, đưa lên cao cho ánh sáng rọi xuống rõ hơn. Chị cười, vui vẻ nói :

- Mạ đẹp rứa anh.

Anh ngạc nhiên chị Trang biết người trong là mạ mình. tức hỏi:

- đó là mạ ?

nghiêng đầu vào vai anh, hồn đáp:

- Thì nhìn hai người nhau như rứa .

- lắm ?

- giọt nước.

Anh hôn lên tóc người yêu, yếm kéo chị ngồi sát gần mình. Anh chỉ vào mặt trong bức hình, nói bằng giọng nghẹn ngào:

- Mạ tên Trinh, hồi trẻ đẹp làng, nhưng thời gian trôi , ba làm mạ phải lo buôn gánh bán đủ có tiền nuôi anh, trông mạ già như rứa. Mạ anh bán chè ở làng Hoá dưới Phú Lộc nớ. Mạ bán đủ chè, lắm! Chè đen, chè đậu , chè xanh ni, rứa mà khách món chè bột heo quay nhất. biết không, mạ thường xuyên sớm, gà chưa gáy mạ đã để nấu chè rồi. mô thức theo , phụ mạ chè ra ngoài đầu làng , bán tới chiều mới về. Nhưng mấy năm ni anh đi bộ đội, phải tự làm lấy việc. Trước có hứa với mạ, khi về anh sẽ tích mở quán chè lớn nhất cái làng Hoá , cho mạ nở nở mặt chơi.

Vừa mạ mà anh cười, một nụ , sáng rỡ và tràn ngập sự chị khóc xúc động. Cuộc chị mất mạ từ , thậm chị còn chưa nhìn thấy là mạ đã về nơi chín suối rồi. lên nhờ nuôi dĩ ruột, hai năm cuộc hề biết mạ chở che, yêu thương là gì. Vậy nên những được nghe ai đó kể về gia đình, chị đều sẽ cảm họ, lòng có chút gì đó đố xen lẫn đau xót. Chị cũng có một đình giống vậy. Nghe anh về mạ , chị rơm nước mắt. Sợ anh biết , chị giả vờ dụi đầu vào vai anh, đợi tới khi xúc dám ngẩng mặt lên. Trung ngây thơ ngồi không hề biết những suy nghĩ đương dằn nỗi lòng chị, anh tưởng yêu con đó bay mắt, anh liền chị ra, thổi phù phù mấy hơi, khi chị tay anh lại thì anh mới ngừng.

- Con chi bay vô mắt em ?

- chi có con mô. chỉ hơi ngứa mắt chút xíu thôi.

Anh lại hôn lên mi mắt chị, ngọt:

- không sao không sao! mô em , sẽ đưa về làng thăm mạ.

- Thiệt không anh?

mắt chị . Anh Trung gật đầu:

- Thiệt . Về làng , anh sẽ chuyện hỏi với em. Ta sẽ lựa ngày thiệt đẹp, làm lễ ăn , rồi ăn . sẽ chiến khu làng ni, kiến sự hạnh phúc của đôi . Ui chao ơi! tới thôi đã rơn lên rồi.

Chị Trang cười, một nụ tràn ngập niềm hân hoan, phúc. Anh Trung tay cho chị một cuộc gia đình đầm ấm, sung túc đúng từ xưa tới giờ vẫn thường ao, chẳng khác gì đương ở trong một giấc cổ tích. Giấc được cả hai hứa với nhau, là sẽ đắp, khi nào chiến qua , miền thống nhất thì cũng là lúc giấc mơ được chín muồi. Ở thời của họ, thiếu những những niềm giống vậy, thậm chí là hơn thế nữa. coi đó như là một lực , có thể gượng sống những tháng ngày mà cái lúc nào cũng như quả tròn treo trên , chỉ chích vô thể vỡ ra bất kỳ lúc nào.

Chị vốn một người có nghị sống khủng khiếp, bởi nghị lực ấy nên dẫu cho sau phải đối với biết bao lần thập tử sinh, vẫn cứ , vững dạ gượng , khác gì cây vả đầu chiến sau một gốc , mọc lên một cây mới thế cho cái cây cũ. Sở chị sống như , là vì chị tin cái giấc mơ giữa anh Trung mình sẽ trở thành sự thực, khoảng , có thể chục năm chẳng hạn, dù có lâu tới bao nhiêu, chị sẽ đợi.

đợi anh, cũng đã được bốn năm rồi.

- Anh , mạ đẹp lắm. Em nói mạ, mạ đó, anh tin ? nói, mạ nhớ anh lắm, rứa em không tìm để an ủi mạ hết. Tại , em cũng nhớ anh, ơi...

Trên bầu trời đêm tại Thuỷ đó, tiếng , đã bắt đầu vang lên rát cả tai.

...

Từ lúc các cô đội tuyên truyền tới đã trôi qua một ngày, trong suốt thời đó, tự giam lỏng mình buồng, dám ra ngoài gặp mặt , nói chuyện với ai hết, con bưng cơm bưng nước vào dỗ , chẳng đoái hoài gì . Cẩm sốt ruột không làm thế nào. Nó lúc từ đình làng trở về, nàng cứ khóc rấm hoài, nó hỏi chuyện nào nàng không nói. loay hoay bếp nấu dọn , lâu nó nghe từ nàng vọng lên tiếng khóc, ghế xô nhau cạch, rồi còn cả nàng ném ném gối nữa. Những lúc đó, Cẩm đều hớt , gõ cửa buồng năm lần bảy lượt nhưng nàng vẫn chịu , chỉ trấn an câu ngắn gọn:

- Tôi không sao mô.

áp tai vào nghe, tiếng vẫn cứ vang từng dai dẳng. Cứ như vậy giữa trưa ngày sau, lúc thầy Lĩnh và vợ nhà thì nó mới thấy nàng ló ra chào hỏi cha mạ.

Thầy Lĩnh vào nhà đã húng hắng ho, Cẩm giúp thầy cất gậy và đem đi pha trà. Thầy bật , trên đài bây giờ đương phát tin kháng :

" khoảng gian phong trào Đồng Khởi đợt 2 được tổ chức (từ 16/9/1964 tới 3/1965), Phú , cán bộ cùng lực lượng vũ , lực chính trị đã liên tiếp tiêu diệt được hàng trăm lính, nhiều tên Liên trưởng (1), như nhiều tay sai của chính quyền Sài , gây sức khiếp quân địch. Lực lượng chính còn chức buổi tinh cho người dân các , rải truyền đơn,... nhằm cố thêm tinh kháng chiến cho và đẩy mạnh trào ngày càng phát , tạo tiền cho nhiều thắng nhân dân tại Lộc này. Cho tới hôm nay, đêm 12 rạng sáng ngày 13 tại ấp Hà Vĩnh, lực phương đã tiến hành xét xử và xử tử 3 gia trưởng và 1 Ấp (2). Toàn thể nhân dân Lộc đều hướng , càng ngày phong trào mạnh và thu được thắng lợi, nên sự hân hoan, khởi trong lòng và của các bộ, lực lượng , lượng chính trị. hy về ngày đất thắng, miền thống tới rất gần..."

Thầy Lĩnh nghe đài xong, gương không được sự mừng. Thầy búng tay cái và sang vợ, bà Nhàn sung chẳng kém thầy là bao. Thầy ngồi xuống trường , đúng lúc con Cẩm đem trà lên. trà cho người, nói:

- Con bếp ni rộn ràng tin chiến thắng, quá ạ!

Lĩnh gật gù ứng:

- Bộ ta thiệt bà hí! Cứ cái ni, chẳng mấy mà giải được Phú Lộc. trưởng nớ, đem ra bắn cho xong.

Bà Nhàn nhấp ngụm trà, đáp:

- thằng nhà ta trên Dương cũng đương đánh nhau với tụi quyền Sài Gòn. hắn có bình an không? Khi hắn gửi thư về, báo rằng dạo đây lắm. Nhưng hắn nói, hắn vui ông ạ. Rứa là hắn cũng quá chớ.

- Còn phải nói. bộ đội, ai giỏi, đâu chi riêng con mình. Chừ mô cũng có tin thắng báo, thì tôi thấy .

Bà cười nẻ trước câu nói của chồng. Thầy Lĩnh cầm chung định , thì chợt không thấy con gái đâu. quay sang Cẩm đương cắm hoa ở nhà, sai rằng:

- Về nhà từ nãy , răng không thấy Chi ở hè? Cẩm, vô kêu chị Chi ra đi .

Cẩm dừng lại, thầy và bà bằng một vẻ ái ngại. lâu , Cẩm nhỏ giọng :

- Chị đương trong ông ạ. ...

- răng, con? Hắn bệnh à?

Thầy chau mày . Cẩm lắc :

- không biết, hôm qua con đã thấy chị cứ buồn kiểu đó. Con hỏi, nớ không năng .

Nghe Cẩm nói xong, bà sốt ruột định sẽ vô buồng xem thử con mình thế nào. Đương lúc chỉ vừa nhổm dậy buồng nàng Chi tiếng mở cửa lộc cộc. lâu sau, nàng ra phòng khách, gương mặt phờ cái áo mi ướt đẫm nước mắt của nàng thầy và bà được một phen kinh hoàng. bật dậy ùa tới con , sắng hỏi con lia :

- Bị làm rứa con? Làm răng mày tái nhợt rứa?

chạm tay lên mắt sưng mình, sụt sịt đáp:

- Dạ thưa cha mạ mới . Con bị cha, mấy hôm ni mưa thất nên thấy trong người có hơi mệt.

- Mệt lắm con? bệnh chi để sai Cẩm đi mua ?

Nàng lắc , nặn ra nụ cười cho lo.

- , sáng con có ăn cháo, chừ cũng đỡ rồi.

Bà Nhàn cũng chẳng yên dạ biết con . Bà lên nàng, nóng, bà lại ngó nghiêng coi thử sắc mặt nàng nhợt nhạt tới mức . ra mắt Chi đỏ còn lanh ánh nước, đoán khóc, bà tức :

- Ai chi con khóc? Nói cha mạ .

Thầy Lĩnh giờ mới để ý. Chính bản thân chắc đinh đóng rằng nàng khóc, thầy càng lo hơn . Sợ trong nhà có kẻ làm bậy làm gì con , ông lộn tiết lên, gầm gừ hỏi:

- mấy từng tới nhà không con? hắn lại tới phá nữa à?

- Thưa , có ai tới nhà mình hết.

- chớ răng? Con nói cha nghe, chớ cha mạ sắp cuống lên đây.

Chi ngó , con cũng đầu nhún , rồi nàng lại cha , những lời qua nàng nghe được từ đám đàn ông làng về trí khiến càng tủi thân, uất ức và thấy nhục nhã hơn. Chi đầu vào vai mạ, không thành tiếng. Bà đỡ ghế, thầy Lĩnh thì tay sau lưng đi qua đi lại hiên nhà. Đợi tĩnh, Chi mới thuật cho mạ hay điều nàng được từ miệng làng hôm qua. .

Thầy và bà xong, nấy trợn mắt dữ. biệt là Lĩnh không được sự phẫn nộ, ánh mắt như lên lửa, ngay khi nghe tới đoạn nàng con , mạ chửa . nắm chặt tay, nghiến răng . Câu vừa kết thúc, thầy không kìm nén nữa mà một đòi phải tới nhà người trong làng để cho lẽ. Nhưng may rằng bà Nhàn đã cản thầy, vì sợ sẽ ẩu giữa thầy mọi người. Thầy cũng nhịn đợi cơn đi. con bằng đôi xót xa, dịu dàng :

- đừng dại mà nghe những . Tụi hắn có biết cái chi về nhà . Cha ra con, nuôi con khôn lớn tuổi , con là con của mạ, vậy chớ còn là con ai? Con giống mạ, nhưng lại mệ nội y như đúc. Đôi mắt , cái , không chi con . cha mạ con khóc vì lời , cha mạ đau lòng lắm ơi!

- Cha con nói đúng đó. Chẳng phải khi gặp ôn , mệ vẫn hay nói con giống mệ hay ?

- Cả ôn nội . ôn mệ như rứa, thì đích thị là con gái rồi còn chi.

Cha nói , mạ nói một câu đã giúp nàng Chi đỡ phần nào sự tủi. Một hồi lâu nghe cha mạ khuyên nhủ, cùng thì Chi cũng nở được nụ cười. Bà Nhàn cái bánh , giục rằng:

- Ăn một ít đi , cho lót . Rồi chiều ni với con đi chợ, mua ít đồ về bổ con, sẵn tiện mua thịt heo về làm bông gửi lên chiến khu cho thằng Nhất nữa.

- con đương ở mô rứa mạ? Hắn có còn cũ ?

- Không . Khi bữa gửi thư , nói là đã chuyển về lại Hoà rồi.

Vừa nghe tới việc Nhất Dương , nàng Chi ngớ người. Nhớ qua làng mình cũng tiếp đón một bộ đội tuyên từ chiến khu về, vội nói:

- làng ta cũng có các o từ về tuyên đó mạ.

- Thiệt con?

Nàng , đoạn nói tiếp:

- Các o nớ về phát lệnh , vì sắp nghe đâu giặc sẽ ném bom xuống Phú mình, ba ngày .

bàng hoàng:

- Ui chao! Chỉ còn mấy ngày à? Rứa nhà ta phải sơ tán mau , không bom thả xuống là chết cả .

Bà Nhàn bình hơn chồng, tốn :

- Trưởng làng có nói chi con?

Nhắc trưởng làng, nàng Chi dạ không biết trả thế . ậm ừ, quyết định kể rõ cho cha mạ nghe sự việc cãi vã giữa nàng trưởng làng, nàng chỉ lắc đầu và đáp ngắn :

- Dạ mạ, trưởng làng nói chi hết.

- phải, trưởng đời nghe mấy lời . ai không nghe kệ họ, nhà theo mạng, ta chỉ nghe Đảng không nghe lời xảo trá của , đúng ?

gật gù đồng .

thấy cha mạ mình không tỏ ra thờ ơ chuyện giặc bom như một người trong làng, thì nàng mừng lắm. Nàng hớn hở hỏi:

- Sáng mai nhà ta sơ hay răng cha mạ?

Thầy Lĩnh suy nghĩ giây, rồi :

- sáng mai con ạ, nhanh càng . về quê mệ ở làng Đồng, ở nam Hương . Ở có hầm trú ẩn hẳn hoi.

- Hương Thọ răng cha?

Thầy Lĩnh gật đầu. này nhớ tới trọng, bà Nhàn tức :

- Rứa thì không được ông ơi. đi trong ngày mai, thì với các con trước, sẽ theo sau.

- Bà còn làm chi nữa? Giặc kéo tới rồi.

- Nhất làm cho hắn ít chà bông gửi lên chiến khu. Nếu mai về Hoà Đồng, thì làm răng gửi được cho hắn?

- thời ni đòi mạ đem chà bông lên tận chiến khu cho ăn, sung sướng quá . Bà hắn ăn sắn, đừng có chiều hắn như .

- Hắn là con tôi, hắn đi chịu khát. Một chà bé tí thì nhò , để hắn vô mà cho đồng đội cùng ăn chớ.

Thầy Lĩnh chau mày tỏ không hài với suy nghĩ của vợ.

Nàng Chi nghe cha mình của em trai, cũng nắm bắt được bộ . Nhớ tới chuyện hôm qua có hứa với đội 3, là cho đồng ấy cái thắt còn dư ở , Chi khi nhớ về lời hứa đó, thì nàng ngớ , tự đãng trí để với . hợp thay thằng em chuyển về Dương Hoà tác, nghĩa là cùng chiến khu với Nhung, thể xin mang đồ lên cho , rồi tiện đem cả thắt lưng cũng được. Nhưng điều quan trọng , mạ có đồng ý với lời xin này của nàng không?

- Dạ thưa, cha mạ phép nói một .

Thầy đương loay hoay với cái bỗng dưng bị tắt , nghe con hỏi, thầy liền quay sang đáp:

- Nói đi con.

- mạ vướng chuyện đi tán vì phải đồ lên Nhất, thì để con thay cũng được. Con cũng có chuyện phải lên chiến khu Hoà.

Bà Nhàn chưng nghe xin xỏ này , bà vội từ chối:

- Răng mà ? Đường lên Hoà có phải gần mà con xin đi?

- ni con chưa đi nớ lần mô, lần ni cho mạ ạ.

- được mô con. Nguy hiểm lắm!

Thầy chen vào hỏi:

- có việc phải lên , là ? Nói để cha .

- Dạ , chi , hôm qua có đồng trong truyền bị hư lưng, con biết chuyện có ngỏ lời muốn đưa cái lưng em nớ . hoay mãi, bén đi mất. đã hứa người ta mà chừ thất hứa, con có lỗi quá.

- Rứa con mạ cho đem đồ cho Nhất, là để tiện tay thắt lưng đồng chí nớ không?

Chi vui mừng gật đầu.

- Rứa hắn là hay ?

- Dạ , là con gái. nớ nhỏ tuổi đã xin đi . tình nể lắm.

Nàng không thấy nói , chỉ nhắm mắt, chẹp , mà cái điệu đó thường ngày nàng hay thấy cha làm những lúc suy quan . hồi hộp cha thế nào, nàng ruột không dám hỏi. Chừng hai phút sau, thầy Lĩnh dậy, đôi mắt chứ phải , thầy nói:

- Cha cho con đi.

Nét mặt Chi lập lộ vẻ rạng , trái với vẻ sầm bà Nhàn.

- Ông ! Làm răng mà cho hắn ? là đàn con gái, chớ có đàn ông con mô.

Lĩnh giọng trấn :

- cứ bình , có càu nhàu như rứa. ta đi Hương Thọ thì tiện đường Hương Thuỷ thôi. Chừ con Chi Dương trước, cứ nội, mô hắn đưa đồ cho thằng Nhất thì cứ men theo Dương Hương . Có xôi mô bà phải quá rứa?

Nhưng bà vẫn nhất mực không chịu. đanh , tục càu nhàu bên tai rằng:

- Gần hay xa chi trọng, quan con gái. Tôi nhắc lại , là con gái chớ phải con hí! mà ông cho đường , không sợ có ngày con à?

- Mất làm răng mà ? ở trong làng tôi mới , chớ cho , cán bộ chiến sĩ ta đi đường đầy ra, người ta vệ dân chớ phải ngó lơ dân bà sợ.

Rồi ông nhìn Chi, giọng ngọt ngào:

- thím ba con ở Hương , cha mạ sẽ đưa con nhà thím nớ, rồi nhờ thím cử người con lên chiến khu. Khỏi đi bộ con hí, đi lắm.

Chi sang , lắc đầu ngẩm không thể cãi lại nổi cái định thời này của . Song khi bắt gặp vui mừng hiện trên mặt hồng hào con , bà cũng ráng cười, vờ như đồng ý cho con .

Ngay chiều hôm ra sớm cùng với , mua nhiều về ăn thịnh soạn cho nàng , còn vài cân để làm bông cho Nhất. Lĩnh nàng Chi ở , bật gói đồ cần thiết ngày mai đi sơ tán cho kịp.

sáng sau, chỉ độ bốn là nhà thầy Lĩnh đã vang lên tiếng mở cửa lộc cộc, và tiếng người dắt xe đạp soạt. hộ đình sống gần nhà thầy có mấy người thức sớm thổi , nấu bị bán, trong đó o Trinh đã thức từ khi gà gáy để nấu mấy chè mình. Khi vừa thấy cả ông đồ lũ lượt dắt ba cái đạp ra, liền hỏi:

- Nhà thầy Lĩnh đi mô sớm rứa?

Vốn là hàng xóm với nhau, hơn nữa trước giờ o Trinh thân thiết , nên thầy Lĩnh cũng không tỏ ra khó chịu gì khi nghe o . Thầy vẻ đáp:

- sơ ạ.

O cái vá lên nắp chè đậu mùi thơm lừng và bốc nghi , chạy ra hỏi thêm:

- tán cái ?

- sơ ném bom , . Tụi sắp ném bom, mình chạy thì nó ném chết cha mình à?

Trinh chống nạnh, đáp:

- Còn sớm lắm.

Thầy Lĩnh vừa lại dây , :

- Chừ là rồi o. Nhà tôi tán lên tận Hương , nước tới chân mới thì chỉ nước chôn thây tại làng ni.

Chợt một ý nghĩ loé lên đầu, thầy vội nói :

- O phải mau mau đi. Trung hắn ngoài trận, hắn o nhà mệnh hệ chi thì làm hắn chiến đấu cho nổi.

Mỗi lần người nhắc tới con trai, trái tim o Trinh như bị ai đó lấy dao vào. O vờ khom người khụ, để việc phải câu chí ấy của thầy Lĩnh. O trở nhà, tiếp tục canh chè đậu trái, nồi chè đậu đen bên phải đương sôi ùng . Chi thấy nồi chè bự chảng, bự hơn thân người của bếp, rồi tiếp tục bắt nước sôi , bỏ những bột lọc heo to nhãn vào . Vừa làm, o tiếng :

"Hà ơi ơi ...

Chàng ràng bát cá mà hai tay..

Để con rồi mất..

Hà ơi ơi... Con rồi mất..

Mà con .. ơ mà cũng không..

ơi ơi ơi... ràng e thiếp đó

Mà ngó đi mà ngó lại,

Hà ơi ơi ... ngó đi lại.. nứt một sau khu."

...

khi rời khỏi Lộc, cả nhà xe tới Hương Thuỷ cũng phải mất hơn ba tiếng đồng . Bà Nhàn xe chở con , nên thành ra là mệt nhất, cả nhà chốc chốc dừng giữa đường để nghỉ ngơi càng tốn thêm thời hơn . Tới Hương Thuỷ rồi, người ghé nhà thím ba của nàng Sơn xin nghỉ , sẵn tiện nhờ thím người đưa Chi lên thẳng chiến khu cho tiện.

ba của tên Mỹ An, vợ của em trai thầy Lĩnh. phải người Trung, lúc chú ba đưa thím về ra gia thì mới hay quê thím ở làng Vân Hoà, Thơ, chú biết được thím trong lần Cần Thơ gia chiến chống .

hiệp Giơ - ne - vơ được kết, chính thức rút quân Đông , chấm dứt độ kéo dài gần 100 năm tại Việt , chú thím nhau và chuyển về Phú . Nhưng chỉ trong vòng chưa tới 1 năm, sau quyền Ngô Đình miền Nam, chính quyền - hành chính " cộng, diệt cộng", tiếp đó ban hành đạo luật 10/59, lê chém đi khắp Nam , không biết bao nhiêu cán bộ, người dân bên phe , người kháng và ủng chủ Cộng . Ước tính đã có cả trăm người bỏ mạng cái lưỡi chém của quỷ ấy.

Máu miền Nam khi ấy đổ sông, người chất chồng núi, thù của người dân đã đạt tới đỉnh điểm

Nhận tin dữ, biết vẫn còn dày nước miền Nam thân thương, cũng giống như những thanh niên mang niềm "giết giặc lập công" , ba tiếp tục viết đơn xin trường miền Nam . Trước khi xe chở những chiến sĩ miền vào Nam lăn , hôn , dặn những lời này:

- anh! miền nhất, sẽ với em. Anh bằng xương thịt, một con người lặn vẹn . Em ở nhà cứ yên chí, lo anh!

Cái ngày chú tạm biệt để vào Nam là ngày 15 tháng 9, đúng một tuần , thím phát hiện mình thai. Một mình thím cạn sinh mà không có chồng ở , và một làm đủ , vả đủ đường đứa con lớn. Mới , mà đã chín năm rồi. Đứa con thím , bao nhiêu năm nó bấy nhiêu tuổi. được thím đặt tên là , mang ý nghĩa là đường về, như một lời dặn dò thím cho người chồng đương chinh chiến trận khói lửa.

Mỗi lần nhớ tới câu tình xa cách bi thương của chú ba, Chi không nổi sự lòng. lâu lắm không gặp lại thím, không gặp lại Hoài Phương, biết bây giờ người họ thế nào rồi. Càng nghĩ thì cái mong muốn được gặp thím và càng sôi Chi như lửa cháy.

Hai chiều, cũng là lúc bốn người Phú Sơn.

Gia đình thầy Lĩnh nhà thím ở sân chậu phát . Vừa thầy Lĩnh, thím ngạc tới đánh tưới , làm nước láng khắp sân. Mất vài giây để hoàn hồn, khi chắn rằng người ngoài cổng kia đúng là bốn người chồng, thím mừng quýnh, vội chìa ra cổng.

- chị vô nhà chơi. Sao tới mà không gửi thư để em hay?

Thím đỡ phụ nàng Chi cái xe chất lề của nả, và giúp nàng dắt xe đạp vào sân, Lĩnh và Nhàn thì theo sau.

- chị mới đi từ chiều hôm , không kịp báo cho đó chớ.

, rồi vui :

- anh chị, mời vô nước.

Sống ở miền gần chục năm, ấy mà chất giọng của thím vẫn đổi, mang đậm sự chất, thật thà đúng kiểu cách của người miền . Thím mời gia đình vào nhà, cả con Cẩm cũng được chỗ ngồi cùng với mọi . trà chị , mới Chi và Cẩm. Vừa , thím vừa hỏi:

- sao anh chị gấp quá vậy? Ở chuyện à anh?

Lĩnh ngả ra thành , chẹp miệng đáp:

- Nghe nói tụi Mỹ sắp ném xuống Phú , anh chị các cháu nội sơ .

- ! Em có nghe. Nhà em cũng chuẩn bị sơ tán lên .

thím , chỗ có hành lang nằm khuất sau tấm rèm . Thím cất giọng gọi :

- ! Có hai Chi chơi đây. bác với chị đi !

Rất sau, phía hành lang ấy vang lên tiếng chân con nít chạy lạch bạch. đương ôm gấu bông trên tay, gương bầu bĩnh, ra sữa của con sau rèm, dường như còn ngại . Thím thấy , vội gắt:

- Nào, là hai có phải đâu mà con .

Hoài Phương môi, nó nhìn bằng đôi kỳ. biết con bé thì liền kêu nó lại , nàng dịu :

- Em ra .

Lúc này Phương mới đi ra, dáng đi của cứ nghiêng sang bên này, lắc nọ cứ như đật khiến phì cười. Dang Hoài Phương vào lòng, Chi con bé ngồi đùi mình chia nó quy.

ba đây thấy Phương lại gần người thì ngạc nhiên vô cùng. Vốn dĩ từ tới , số lần chị em gặp nhau đếm quá tay, lần cùng Hoài Phương vào lúc sinh tuổi của con , cách cũng năm chứ ít ỏi gì. Mà còn là đứa trẻ nhút nhát, khó gần, chuyện bé gặp lạ mà đã cho ôm thế thật là một chuyện khó .

Hoài Phương ngồi trên đùi , hệt như con mèo. Do Hoài Phương thuộc nhỏ con, tuổi mà con cứ sáu nên Chi gặp khăn mấy trong giữ con bé yên. Hoài ăn xong nửa miếng bánh, đưa cho nó còn lại. Thím ba con cười tươi thế, thì giở giọng mắng yêu:

- quá rồi con ơi! Ở má cho ăn , gặp người lạ tới đòi bánh ngay.

- lâu con , thím cứ để con em một chút.

ba thở dài ngán . Nhìn sang anh chồng đương cười tủm tỉm, thím nói:

- Anh chị làm thêm một đứa đi, cho thằng Nhất nó có em.

Bà Nhàn thím thì lớn:

- tuổi , đẻ làm răng được thím?

Thầy Lĩnh khều vợ, nói rằng:

- Anh cũng hay với chị như , mà chị có chịu .

Bà , đánh vô tay thầy một cái đau.

- Mà anh hành sao sớm quá. Muốn tới Thọ, đi .

- hành sớm là chuyện chi bất ra. lại Mỹ nó nói chớ, biết có chơi lén ném bom sớm không?

- Có khi chỉ là chúng , không bom thiệt đâu đa.

Thầy ngồi thẳng dậy, nghiêm mặt :

- nói như rứa?

ba . Nàng Chi người, khi thấy cười nở ra từ đôi của thím.

- Em… chỉ linh vậy .

Mọi thầy Lĩnh loạt nhìn , khí dưng chùng hẳn xuống.

Thím ba không muốn hoài cái không như vậy, liền nói lảng chuyện khác:

- Trời ơi quên mất! chị đi đường xa chắc cũng rồi, hay thôi để em ra cái ngon ngon về, cả ta ăn một bữa thiệt đã nha?

Bà vội đưa tay cản:

- Được rồi , chị đây. Nhưng mà, thím anh chị không?

- Sao đi nhanh vậy? Mà anh nhờ chuyện chi?

Bà Nhàn thúc vào tay , như muốn đẩy thưa gửi này cho nói. Thầy Lĩnh hiểu ý , bèn đáp lời ba:

- cũng anh có thằng Nhất đi đội, hắn ở trên Dương Hoà ni chớ không xa hết. Khi hắn thư về, nói với thèm bông , nhờ mạ làm cho một ít gửi lên chiến khu, hắn cho có sức đấu. Mà thím cũng biết chị nớ rồi, thương con lắm. Chị nớ làm cả hũ bông to đùng ngoài tê...

chỉ chỗ xe đạp, phía yên xe đúng có một hũ gì kĩ trong . thầy nói tiếp:

- Ngặt nỗi, trong lúc sơ như ri, anh không có gian ghé lên Dương đưa hắn . Con thì muốn , hắn có chi đó. Anh chị muốn nhờ Chi lên Dương Hoà , đoạn đường từ Hương về Thọ tự đi. Anh chị chỉ nhờ thím chừng nớ chuyện, không biết… thím chịu ?

nói xong, thì vợ chồng nàng Chị lặng sự quyết định của thím ba. Chẳng cần suy nghĩ gì nhiều, chỉ vòng chưa đầy năm giây, thím đã đầu nói:

- mỗi mình chuyện , mà em tưởng phải là chuyện chi nghiêm trọng lắm. Anh chị tâm, để cháu nó ở đây, một lát em sẽ đưa cháu nó chiến Hòa ngay. đoan với , đưa nơi, đón tận chỗ.

...

Liên gia trưởng: (liên gia tổ một số hộ sống gần nhau, chính quyền Sài 1975 lập ra kiểm dân), gia trưởng là người đứng đầu

liệu tham :

Nguyễn Hữu - Mai Thị Yên Thi. trào ở Thừa Thiên từ năm 1964 đầu 1965. Tạp Nghiên cứu triển, 4 (167). 59