Mười tháng tám, Tết thu.

Trong phủ nhà lão Thường, đèn lồng thắp lên từ giờ Dậu (1). Ánh nến ảm đạm bị vây hãm gắt gao sau bảy lớp giấy bồi, chỉ những đẹp đẽ lạ thường mới được phép phô bày ra , hoặc đám thiêu si tới làm mồi cho đói ẩn phía . Dẫu đã bị đốt rụng râu cánh, thân bỏng rát đau đớn tột cùng, đám thiêu thân vẫn cố chấp bò nguồn rỡ trước mắt, để rồi cuối vì cái chúng hằng mong cầu ấy.

Bên cạnh chiếc đèn , ở nơi tranh tối sáng chỉ thấy nửa , Hạc ngồi đó, lặng im sát tất cả. Vì cầu chạm ánh sáng mà thiêu thân chẳng chết lửa đỏ, thứ chấp niệm như cuồng ấy khác không hiểu thấu chẳng thể cản. Mà đêm nay đã rằng sẽ loài thiêu thân , thoả được chấp niệm trong lòng không lại.

- Cậu cả! - vào gian phòng, gã giật khi thấy những đĩa đã lúc nào, chỉ còn kéo trên bàn đang toả sáng mờ ảo gian phòng cảm giác quạnh kỳ dị. tới, vừa thắp các nến vừa . - Bẩm, nhân chính vừa cậu dự thưởng nguyệt.

- Ta biết , đi thôi!

, ánh mắt vô thức chiếc đèn kéo quân thêm lần nữa. quay vẫn chầm chậm kéo con mặc đồ Kép trong trò cửa "Tử". Ngay sau, một rối mang đồ của Mụ khỏi "Sinh", vội vã rượt Kép. Hai cái bóng xuống mặt bàn, chồng chéo nhau, quần thảo câm lặng. Ngay khi hai cái bóng nhập thành , ngọn trong trục đèn bùng lên dữ dội rồi thình lình tắt ngấm chẳng có lấy một điềm .

Những đèn đặt xung vẫn cháy đượm, soi phòng trong ánh sáng vàng vọt mờ ảo, nhiên thể soi tỏ trận chiến giữa Kép Mụ thắng nào.

- Cậu cả! ! - đột gọi giật, giọng điệu rặt một vẻ hóng . - Cậu xem kìa!

Phía hành lang kia có một nam một nữ đang đi hướng nhà chính. nam dáng cao lớn tay pháp (2) không ai khác Thiên. Còn người nữ khoảng tầm mười bốn mười lăm tuổi đang bê khay hoa . mũi thiếu nom rất hoạt bát , đôi môi tắn cánh hoa ngừng cười với người bên .

- Đó là ai? - Hạc lên tiếng hỏi.

- cậu, một những công vừa tuyển . này ít việc bọn họ thường chỉ đến hết buổi sáng thôi, lúc ấy cậu với thằng ở diễn chắc biết. - Lúa , nghĩ một mới nói tiếp. - Nếu nhớ không người này tên thì phải.

- Gia mới? - nhíu mày. - Sao lại sớm vậy?

tớ trong phủ này ngoài những người hầu chủ nhân hoặc thân gia ra còn là người làm . Theo lệ phải tới cuối năm đám này mới hết hạn làm công, nay giữa tháng đã tuyển người mới hẳn nguyên do sau.

- nghe nói bọn thằng Sắn lại quen đường cũ bắt nên bị đuổi , ra phải tuyển mọi .

Dưới ánh lồng rực đôi Hạc trở nên sâu thẳm lạnh nhạt. không trả lời Lúa chỉ lẳng lặng quan người ở hành lang đối diện. Thiếu đang ríu rít trò với , mắt lúng liếng nhìn sang chàng.

- Cũng có anh cái chậu , nếu một mình em biết sở thế nào.

Cốt của lam vốn được làm bằng nên riêng nó thôi đã khá nặng rồi, lại thêm lượng xâm mặt chậu thành ra muốn bê nó nhà chính mà làm nước rơi vung vãi ắt phải có lực tay .

- Mọi đều nhân cả, em người khác cũng sẽ . - trả , ánh không là vẫn nhìn vào pháp lam bê trong .

- Em mới vào phủ quen biết ai đã mở nhờ vả thì ngại lắm. - hơi mím môi, đoạn Thiên. - Mà theo hầu cậu cả chắc rõ phủ lắm nhỉ? Có không hiểu qua anh không?

Lúc này cả hai đã hết lang hướng thẳng đến nhà chính. Ở , số đèn lồng cả ánh trăng. Để tôn lên cái lung linh, rực của chúng mà số lượng bị giảm bớt so với mọi ngày. Chỉ còn ánh sáng phía trên rọi xuống, mày người bên dưới bị hắt bóng những khoảng trũng đen chửng sắc .

- Anh cũng mới vào tháng thôi, vẫn ù ù cạc cạc lắm. - Thiên đặt chậu pháp lam xuống bàn, cổ tay . - Cô Lệ lo liệu trong nên nắm rõ quy củ bọn anh , với cả cô cũng sẽ dạy cho nhân mới, có gì em cứ cô cho .

Nhài cũng đến bên cạnh chiếc bàn, thận thả từng hoa sen xuống chậu pháp lam. trôi dập dờn, đánh bóng trăng thành những mảnh vụn, ngay cả gương mặt trên không thoát khỏi bị xẻ bảy chẳng mảnh nào là thật nào giả.

- Dạ.

Nhài lên nhìn Thiên, mặt mày buồn buồn. định nói gì đó nhưng chàng đã bỏ lại một "anh phải chỗ đây" rồi sải bước nhanh về phía vào sân trước. tò mò, Nhài cũng qua định bụng mặt vị chủ nhân này ra sao.

Dưới mái hiên nơi ánh đèn lồng không chạm , chỉ trăng len vào, phủ Hạc mơ hồ và lạnh . khắc ánh chạm nhau, Nhài bỗng thấy cơn ớn lạnh vừa chạy qua sống , đôi kia còn u ám cả bóng tối phủ gương mặt cậu! Thoáng chốc thấy hơi mình, vàng rời khỏi tầm mắt , lẩn vào đám gia nhân đang lui xuống.

lệ phủ, cỗ gia tiên vào ban ngày, tối đến mới làm thưởng nguyệt. là cỗ cho người trong nên không nhiều món món mặn như cỗ cúng buổi sáng, song cái có vẫn phải đầy không thiếu. Đầu cỗ bánh mặt trăng, cái in hoa cúc nở rộ vào đêm , tròn là hình trăng rằm che mặt trong mây. loại mứt trong hộp hoặc xếp trên đĩa , đều trang trí mấy đoá hoa tinh xảo tỉa bằng đu đủ nhuộm màu. Những khoảng cuối cùng trên bàn được lấp đầy bằng những đĩa đĩa đồng đựng đủ thứ quả mọng (3). bàn cỗ ngọt , tiếc thay bị ngâm trong cái mùi lành của sương lẫn ánh đỏ quạch từ đèn phía trên rọi , thành thử khiến người không ngon .

- Ngẩn ra thế con? Lạnh à? - cả vừa vừa đặt miếng bánh nướng vào đĩa của Hạc.

lắc , nhác thấy phần đủ màu sắc trong miếng bánh nướng liền cụp , nói.

- Con không , mới xong nên no quá không muốn ăn thôi.

- Con không muốn ăn chị đừng . - Bà ngồi phía lên tiếng. - đi đỡ đắng .

Rồi bà hàm với đang đứng phía sau, ả ý liền lẹ chuyển một đĩa sứ đựng những mứt xanh ngọc bích đến trước mặt Hạc, quay lại đứng ở chỗ cũ. Dù cầm lên nếm thử chỉ ngửi qua thứ trộn lẫn giữa đắng ngọt cũng tượng món mứt này có ra sao .

- mứt tự đấy, con mau có ngon không? Nếu ngon lần sau mẹ lại làm cho con ăn . - ba vừa nói vừa nở cười không đáy mắt.

Hạc ngoan gật , tay chậm rãi hướng về phía trước mặt. Ngay ai tưởng cậu ăn món bà ba làm nhiên rụt lại.

- Mẹ khéo như vậy mẹ làm chắc chắn rất ngon rồi. Trước có món gì bố mẹ cũng để phần cho , nay bố bận công trong huyện không kịp dự cổ thưởng , chi bằng để lại đến khi về cũng được nếm thử món này.

- xưa nay bố con có bao giờ ăn mướp đắng , không để phần. - Bà cả lên , sắc mặt hoà. - Mà con , thể trạng không tốt đừng mấy có kẻo đến lại đau bụng.

Rồi bà quay lại nói với nhân cận lặng lẽ đứng sau.

- món đi!

- Vâng nhân!

Lệ đáp, bước đến chuyển đĩa mướp đắng vào trung tâm - tuy hút song lại chẳng mấy khi người chịu nhổm người ghế nó. Thị một đĩa mứt gừng vào chỗ trước mặt Hạc, nói cái khàn khàn, thô ráp.

- Bẩm cậu, nghe nói cậu bị đau họng nên mạn phép lên mứt này, cậu món gì cứ sai gia nhân lấy qua.

Hạc không đáp chỉ gật đầu hiệu cho lui xuống vươn tay lấy một miếng nhỏ lên nếm thử. khi chạm đầu lưỡi, lớp mịn tan ra để cay lẫn hương gừng rất nhẹ, sau cùng là chút nhạt nhoà nếu không để ý chẳng sự mặt của . Bà ba bắt được một nét hài thoáng đôi mày Hạc nói.

- ra chỉ có mẹ cả con hiểu con thôi. - đây ba về , giọng châm chọc. - Người ngoài nhìn vào có khi còn tưởng là con ruột chứ!

Bà hai thoáng khựng , ánh mắt Hạc như muốn nói đó nhưng rốt cuộc vẫn chỉ im lặng. Dù lần trải qua đâu đó thoáng xuống, cậu lời bà .

- Từ nhỏ đã ơn sinh thành hay ơn dưỡng đều như trời như , được phân biệt phải hiếu thuận tôn kính bố mẹ. Con thiết ngoài nhìn vào cũng chỉ muốn xem có êm ấp, thuận hoà hay không . Còn chuyện khác e chỉ cả nghĩ mới tính toán rõ đâu là là .

nhiên tiếng rơi đục lên cắt ngang lời Hạc, nhìn qua chỉ miếng bánh vốn trên tay bà đã lăn chân , nhân bánh văng ra ngoài dính lên ống quần cậu. Bà ba nhận lấy lụa , lau tay vừa chê bai.

- Tưởng nào chỉ ra đâu, rơi cũng chẳng .

có mặt ở đều hiểu ý của ba không nằm chữ, là lời nói trong lúc khôn thì mà dại thì . Chê khác bên ngoài một đằng bên một , chẳng cũng đang nói bản đấy sao.

không nói gì chỉ trà lên một ngụm , chén che đi mỉa mai chớm xuất hiện môi . Bên cạnh Hạc, cả điệu là hơi giật như đang tiếng cười.

- Em ăn đã biết miếng đẹp mà chẳng ra gì thì chắc hẳn sành kiểu này như thế. - Chờ khi sắc mặt bà ba xuống, hiển phát đáng cười trong lời nói của bản thân, cả mới nhẹ xoa bầu không khí. - thôi, không mất vì miếng bánh cỏn con này, để chị sai bọn gia đổi khác cho em.

Đĩa dẻo chê đã được Lệ mang xuống thay bằng một đĩa linh. bánh bột bình tinh và này ăn rãi, trong miệng cho bánh , nhanh, ăn hay vừa ăn vừa nói, không bị nghẹn bột bánh ra khỏi miệng rất nhã. Khoảnh khắc đĩa bánh được khó tránh sẽ nghĩ đến câu "ngậm nghe".

- , con đã no rồi thì vào chính nghe hát ả đi còn học võ. - nhiên cất lời, và yếu như sắp gió.

không rõ vì sao bà hai lại bảo cậu rời lúc này. Chỉ thuần lo lắng cho sức khoẻ của hay không muốn cậu tục dây vào những lời chuyện trò giấu này? có vì gì đi chăng nữa đây cũng cậu lý do rời đi sớm không bắt .

- Hôm ở giáo phải luyện hơn ngày nên hơi mệt, vậy thôi con xin phép về nhà phụ trước.

Hạc rời bàn cỗ thưởng nguyệt, với Lúa chóng vái chào những vị chủ nhân rồi lập tức đi theo . Phía sau, đèn lồng bỗng khẽ khàng đung mấy phủ xuống đất vọ cả vào . Trong pháp lam đặt cạnh bàn cỗ, mặt nước lặng xao động phá tan ảnh ngược thành mớ sắc màu hỗn loạn. Gió đã lên rồi!

- Tay cậu lạnh quá! - Thiên lấy Hạc, trên thịt cậu khiến chàng lo không thôi. - Cậu có muốn ngâm cho đỡ lạnh rồi mới ?

Hạc đầu, cậu nhìn trăng nằm lơ bầu trời đen đặc, một gì đó như là bồn chồn, bất an cả mong đợi vô thức khỏi giọng .

- tới đây cho ta! Ta ra !

* * *

Đêm khuya, vầng đã leo lên đến đỉnh trời. Gió đêm theo se lạnh lặng lẽ khe khép , lay tấm màu dụ, để một người đứng phía sau, lặng một pho tượng.

- khỏi phủ từ khi ? - Một giọng lên từ rèm gấm, ngữ hờ hững chẳng nghe ra được chút cảm xúc nào.

- Bẩm, không ạ. Chỉ nghe thấy cậu cả với thân cận nhà phụ. - Bóng ngoài rèm trả lời, chất giọng thô như giấy mài trên sàn gạch.

Một khoảng trôi qua, đột nhiên phía trong rèm vọng tới những tiếng vang thuý khi vàng bạc va vào , tiếp đó là tiếng vốc nước chậm rãi, tiếng giọt nước vỡ tan trong đồng. Hồi lâu sau có hời .

- biết phải làm gì rồi đấy, đi !

đợi người ngoài rèm tiếng, ánh nến bên trong đã đột tắt ngúm. Thứ cuối cùng còn lưu trong đôi mắt hai kẻ ấy trước khi phòng chìm tối là sắc đỏ tấm rèm lại, sệt vệt máu đông chưa kịp lau đi.

* * *

lẽ là đầu tiên trong đời đủ thứ bánh mứt lành bày trước mặt mà Lúa buồn , là còn tâm trạng đâu để ăn với uống nữa. bất an đi đi trong phòng rồi bồn chồn ghé sát bên cửa sổ ngó ngoài. Chẳng từ khi vầng trăng đã về hướng Tây, đêm đen cũng lặng rơi vào thinh lặng, bốn bề nghe rõ tiếng tim của bản .

Lúa nhớ ánh mắt khi nói rằng ngoài giải quyết một việc, đó là ánh mắt quyết liệt cho phép người khuyên bảo hay can dự . Thiên với Lúa cố chỉ thể thuyết phục Hạc một theo hầu, tránh sơ nhiễm sương lạnh đổ bệnh. Hạc đi giải quyết gì, ở đâu, khi nào , cậu chẳng hé lời.

lời cuối cùng trước lúc khuất bóng sau cổng Lúa còn sợ thót tim, lòng thầm khẩn cầu rằng những lời sẽ thành thật, lại thay, sợ cái .

- Bẩm cậu , bà sợ cậu nên sai mang trà thảo mộc tới cho cậu!

Tiếng cửa của Tú khiến trái tim trong Lúa tận họng. Gã sau tấm rèm gấm, ngó đầu nhìn ra phía song trên cửa bức thấy mấy bóng người đứng ngoài. , an rằng làm lời Hạc dặn là . Rất sau , giọng, nói ra ngoài.

- Tú đấy ? Cậu cả mệt nên vừa đi ngủ , giờ đánh thức cậu dậy thì đâu.

Phía bên ngoài cửa, mặt lộ rõ sự giảo hoạt. Nếu ả đoán không sai thì Lúa đang sợ chết khiếp nhỉ? ả lại cái giày vò kẻ nớp không yên thẳng thừng vạch trần. Tiếc rằng người đứng bên cạnh ả muốn thời vào trò ấy. Từ sau, bà ba bước đến lên Tú ra hiệu cho ả lùi về sau, rồi bà gõ cửa, bằng giọng bén nhọn.

- là mẹ nó gặp phải xem nhà đồng ý hay không à?

Nghe liền cảm thấy chân bủn , tính biến sạch, bên tai chỉ còn tiếng đập thùng như nổi trống. Đến nước này gã nói gì nữa có thể run rẩy mở , cung kính mời bà ba đi .

nét mặt sợ hãi của là quá để được cảnh tượng bên trong, song bà ba vẫn thẳng gian phòng của Hạc, sờ tay xuống chăn đệm thấy lạnh căm không tìm được chút ấm nào, gằn .

- bảo Hạc mà? Thế gì ? Nói cho ta!

- Dạ bà, cái này... này... - cúi đầu mắt của , chuyện đã hiển hiện ngay mắt rồi gã còn nói gì đây?

Dường im lặng của Lúa càng bà chăng cũng là nguyên cớ để bà trút hết sự trong lòng. đập mạnh tay bàn tạo một tiếng động chúa, .

- Câm hả? Hay nhà thân lừa lôi ngoài mới chịu mở mồm ra ? - Bà ba bước đến gần Lúa, sắc nhọn ghim thẳng mặt của . - Ta hỏi lần cuối, thằng Hạc rồi? Nói!

—-

Chú :

(1) Giờ : từ 17 giờ đến 19 giờ.

(2) Pháp : là danh do đình nhà Nguyễn đặt ra để những chế phẩm làm bằng tráng men nhiều màu.

(3) Tham khảo từ sách Việt Nam phong tục của tác giả Phan Kế Bính.