bước gian , sau là bưng khay mấy đĩa đậu xanh. Cậu người vái Tùng, bộ chỉ không sáo kiểu cách có thân quen lẫn vui chân thành.

- Anh không ngại đường xa xôi tới mà lại để anh phải chờ lâu thế , thất lễ ! - Giọng nói của Hạc gấp gáp hơn bình thường, đoán chừng sau tiễn cậu vội vàng chạy . - Còn tưởng rằng đến sang năm mới dịp gặp mặt lời chúc anh giáp tiến sĩ xuất (1), nay anh đã ghé em nhất định sẽ tiệc nâng vui.

Tùng cũng đứng chào đáp lễ, trả lời khiêm tốn.

- Em khen rồi, tài hèn đức mọn không đáng khoang. Nhưng hai đã lâu gặp ắt phải chọn nơi tốt hàn .

Thấy Hạc ngồi chủ vị với ăn ý đến, người châm trà người đặt lên bàn gỗ một đĩa bánh đậu xanh rồi cùng lặng lui về sau.

- Lần thi (2) tám người đỗ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân (3), Đệ nhị tiến xuất thân chỉ ba (4), nấy đều học rộng hiểu tài hoa hơn , đám học trò bọn em mộ vô , tự thấy còn phải học hỏi nhiều.

Tùng cũng xuống ghế, y trả lời.

- Với đức của em ôn đèn mấy năm nữa tiền đồ tựa lụa, không cần thiết lo lắng người .

này Hạc chỉ không trả lời, Tùng lại lên tiếng hỏi.

- Mấy trước được kể rằng trà năm nay mùi đã so với năm , chẳng rõ là do đâu?

khẽ nhấp ngụm , màu sắc mùi vị vừa tới đúng độ thế này hãm trà ắt phải căn khéo lắm.

Cậu hạ giọng, .

- nhiều bởi những thứ đã bánh trà, phần lại là do người pha trà.

thoáng nhìn về phía sau Hạc - nơi hai gia nhân cận của đang lặng đứng hầu, y vừa điều gì đó .

- là vậy. - mân mê trà đã vơi hơn nửa. - Chén trà của em thế nào em mới , anh tiện luận. Nhưng ở đời nếm ắt sẽ có ngọt, cũng thế mà người vậy.

Đến đây chắc chắn Hạc với Tùng đang mượn chén trà để về việc khác mà thân chàng ít nhiều liên , rốt chuyện gì lại tài nào đoán được.

- Em đang thắc mắc không biết ai phủ mà đem cả trà Mạn Hảo ra mời, hoá là ?

Giọng êm dịu theo thiếu cùng vào trong gian phòng. Nàng đã đẹp thêm phấn son đồ lá dịu mắt, thoạt trông như một làn gió thanh tân ngồi trong phòng thêm chốc lát.

Khoảnh ánh mắt Tùng hồ phát hiện sắc mặt cả hai có đó lạ, song không mấy chắc chắn, ở khoảng cách có thể nhìn lầm nên.

- Khách quý đến chơi phải rồi. - Hạc lên tiếng nói với Trúc. - đang định gia nhân qua mời tới . Mau đi!

Trúc cũng không câu nệ ngồi ghế trống bên Tùng, thấy Thiên liền tới trà . Theo làn hơi mỏng như sương bay lên từ chén trà mùi gỗ mùi quả chín trong gian phòng lại càng thêm nồng đậm.

Trúc cầm chén lên khẽ thổi cho hơi nóng tan bớt môi. Nàng hài lòng khen.

- Đúng là Mạn có , vị chẳng lẫn đi . - Đoạn quay sang nói . - đầu anh đến vùng này nhớ dặn gia lo liệu việc ở cẩn thận, tránh lại lạ chỗ rồi sinh bệnh.

Tùng vẻ gì là bất ngờ trước tỉ mẩn của , y gật đầu, rất .

- là tiết trời bức hơn Xuân, nhưng anh chỉ chơi dăm hôm có khi chưa lạ đã phải về lo liệu công việc tư rồi.

- mới nhớ mồng mấy anh nhậm chức?

Bên chén thơm chủ nhà lẫn khách hết đàm về đề thi Đình lại đến đổi thưởng trâm thành trâm bạc nhỏ người đỗ sĩ (5) thêm do có truyền sẽ truất luôn cả khoa đã đỗ của người khai họ , tuổi, quê quán (6). vậy hết chuyện chuyện khác người đem ra bàn, không phải đã đến giờ cơm trưa e là còn lâu .

nhà chính Thiên mới có hội huých vào , dùng khẩu .

- nói ? Cái bút ?

Lúa không chỉ lắc đầu nguậy. vừa học xong đã vội qua nhà chính Tùng nào thời gã chuyện. chỉ có chờ cậu nhà thôi.

- Bẩm... ! - Khoai đứng chờ ở sân đã lâu, vốn thấp thấy bóng dáng lại sợ , bàn cầm gỗ bất giác siết chặt.

Hạc bộ dạng liền đã có chuyện , cậu lên tiếng.

- Có vào rồi nói.

Dứt lời cậu đi thẳng trong gian chính. Thiên với Lúa đi ngang qua Khoai vỗ an ủi nó.

- Nghe cậu cả, vào trong thưa rõ chuyện. Còn có chứng cho mà.

Khoai cùn lựa nào việc đi theo họ. vào nó liền quỳ xuống nền , nó dám Hạc mà chỉ cúi mặt, nói.

- cậu, nhận đi đồ làm, tất cả đã lấy rồi, đặt ở trong hộp này . Nhưng mà có cái bị , chắc là lúc rơi... lúc rơi nên . - Sự lo đầu lưỡi Khoai như bị lại, càng nói càng ấm úng chẳng đâu . - Xin cậu rộng lượng đánh , phải con... cố làm rơi, là bọn thằng Sắn tranh công nên ngáng con ngã mới rơi hộp . Con cắn rơm cắn cỏ lạy cậu mong cậu soi xét, cậu soi xét!

Chiếc gỗ được Thiên nhận tay , chàng mở nắp ra mặt Hạc. nhíu qua mấy món đồ được đặt bên trong rồi nhìn Thiên, chàng hiểu ý bèn tiếng.

- Bẩm , hồi sáng với Lúa lấy mấy chậu hoa vườn sau lúc về có nghe tiếng cãi vã nên đến thấy bọn thằng giành chiếc này, mọi chuyện đúng như kể.

Lúa xen .

- vậy thưa cậu! Bọn tôi bắt day tận mà thằng vẫn chẳng biết hối còn cùn nữa đấy!

khi bước vào chính vẫn năng gì càng thêm lo lắng, nó len đầu nhìn mặt Hạc nào vào cái liếc mắt cậu. Không giận dữ, không chê trách, ngay cả một cái chau mày hay trừng mắt cũng không, nhưng trong ánh mắt như hời hợt ấy lại có đó bén , không nhìn mặt mũi nó mà còn nhìn thẳng vào lòng dạ .

Khoai chợt thảng nhớ ánh ánh mắt khi cậu nhìn tên lạm ngày Thiên bị phạt !

thì Khoai giật thót, vàng mặt . Trong lòng thắc mắc vì thể với chủ của mình bằng giọng thản đến thế? Cứ hệt như chuyện với nó vậy, chẳng lẽ chàng thấy sợ cậu?

- Ra như vậy. - Giọng nói của vang lên, lạnh bình . - Thế mấy tên đó rồi?

- cậu, nó làm thuê theo công, hết chắc là về nhà rồi. - Lúa trả lời.

Hạc gật đầu, cậu vuốt ve bút bị nứt, nói.

- đồ này sửa chẳng còn đúng ý của ta , xem ra chỉ để hỏng cho ta thôi.

Câu nói này đẩy nỗi sợ trong lòng Khoai điểm khiến nó suýt khuỵu hẳn xuống . Thiên với đã nói Hạc có nhìn đúng mà giờ lại bắt nó ? đền kiểu đây? Nó có đến chết cũng chẳng nổi đâu!

- Ngươi kể rõ tình với Lệ rồi chuyển phải bắt tên gia nhân kia cho cây bút y cây bút , chịu phạt theo quy củ vì tội cố ý hỏng đồ của .

Hạc dứt lời mà thấy có tiếng đáp , Thiên bèn giọng nhắc.

- Khoai, nghe rõ chưa em?

Lúc này Khoai mới ngàng nhận ra điều vừa nói. cậu bắt là chứ không nó? cũng không bị trách phạt gì ư? Trong cơn vui sướng lẫn kinh ngạc tột độ Khoai luống cuống đầu lạy Hạc, cái trán mạnh xuống nhà đỏ ửng nó quýnh.

- bẩm, con nghe rồi ạ, con nhớ rồi . Con đội ơn ! ạ!

rồi Khoai lồm dậy, vội vàng rời đi Lệ. Lúa chờ thằng bé khuất mới tò hỏi Hạc.

- Mấy tên kia vét sạch túi cũng chẳng đủ tiền đền mà cậu vẫn cho chúng nó đền chịu phạt?

Hạc mân mê chiếc ngọc cầm trong tay, cậu hỏi ngược lại .

- Anh nghĩ bọn chúng có ngay tức ngoan ngoãn rồi phạt ?

Lúa lắc đầu, gã bĩu .

- Tôi chắc kiểu gì ranh ấy cùn chứ không tội đâu.

- Đúng thế, mấy kẻ nết như vậy nghe ắt sẽ tìm cách quanh chối để tránh cảnh nhục . Nhưng trước đó ta bắt làm một không đền chiếc bút ngọc này, khi ấy thấy chịu phạt đông chẳng gì lập tức đồng ý nhận ngay thôi.

Nghe Lúa ngạc nhiên khẽ "" dài, ra chiều mới vỡ lẽ hay .

Hạc ra hiệu Thiên hộp . với hai đồ nguyên đang nằm trong bị nom kém sắc hơn .

- Đã gây chuyện còn không biết hối lỗi chúng làm gương cho những kẻ muốn bày trò hớt tay trên của người . - đến đây Thiên rồi liếc qua . - dăm bữa tháng tới chúng sẽ không gây chuyện nữa, tính ăn vào máu thịt rồi lại có ngày ngựa đường cũ. anh thằng bé kia được một lần chứ không giúp được đời, cốt vẫn nằm ở bản nó.

Lúa hiểu muốn nói Khoai còn giữ tính nhịn chịu thì còn nạt dài , chỉ là gã rõ có chê trách hành hay không. lúc bối rối Thiên cứ mãi trầm ngâm không chừng chàng đã ý Hạc, bèn mắt hiệu cho chàng trả lời.

- Cậu , ở đời mống chết. - Thiên lên tiếng, như đang cân nhắc ngữ mất một lúc mới tiếp. - là tình của Khoai cậu cũng , ít tuổi chưa cho khéo. này tôi giúp nó để sau chuyện như nó biết mà làm.

Không thể được mãi cũng không đành lòng nhắm mắt làm thì chỉ nước dạy cho nó để sống mà bị thua thiệt thị trùng này.

cất chiếc bút hộp gỗ rồi tay đóng nắp tạo ra một tiếng vang đanh chắc.

- phải liệu mà làm . Thương vốn hề xấu cái gì nhiều cũng không tốt.

—-

Chú thích:

(1) nhị giáp tiến xuất thân: "những người thi phân làm tam giáp. giáp lấy nhiều là 3 : là Trạng nguyên, đệ nhị Bảng nhãn, đệ Thám . nhị giáp số người không định được, là Hoàng giáp. Đệ tam giáp người không định được, gọi là Đệ tam Đồng tiến xuất thân. Tất cả gọi chung Tiến ." - Theo Nam.

(2) Thi Đình: là ở của vua, khi thi ở điện, sân , ở điện, hai dẫy lang ( Vu Vu) nối vào điện, có thi ở " Ðình". , thường ở , Hữu , hành lang hai điện Cần - chính (nơi họp triều), có ở điện Khâm - văn là vua học, thì ở cung Bảo - định.

(3) giáp tiến sĩ cập đệ: "bậc cao nhất kỳ thi thời xưa. Bậc này chỉ lấy nhiều nhất là 3 . Đệ vốn gọi nguyên. Đệ danh vốn là Bảng nhãn. Đệ danh vốn là Thám ." - Theo sách Từ điển quan Việt .

(4) Theo sách Đại thực lục: kỳ Đình năm Ất , Mệnh năm thứ 16 (1835), cho Hữu Cơ, Phạm Huy, Bạch Đông sĩ xuất thân. Lưu Quỹ,

Nguyễn Thố, Nguyễn , Bùi Đình Bảo, Hoàng , Nguyễn Đức Hoan, Lê Chân, Thế Trị đỗ đồng tiến xuất thân.

(5) Nam thực : năm Mùi, Minh năm thứ 16 (1835), , thưởng trâm màu, nay trâm bạc nhỏ. Ai đỗ tiến sĩ nhất giáp thì thưởng trâm vàng; nhị giáp, đệ tam cũng đổi thưởng bạc.

(6) Theo sách Nam thực lục: , Minh Mệnh năm 16 (1835), Vua lệnh cho truyền dụ : "Từ sau, người đi thi, họ, , và quê đích thực. Nếu Lý đã khai thì mình là người biết chữ lại có làm ngơ như người mù điếc. Vậy lúc nhận quyển phải nên bày để chữa lại, một niềm lặng, thì khi phát giác sẽ có tội, lại truất cả khoa danh đã đỗ để sửa thói học trò cho đúng và quy cho nghiêm túc.

Nguyên nhân bởi (một trong đỗ tam đồng tiến sĩ xuất thân) Chân tuổi 23, danh sách 19 , vì từ trước Lý lầm, chưa kịp cải chính.