Chương 1. đậu trên ghế, gió vương nơi bếp

Ngôi nhà nằm sau lũy tre làng, đường đất đỏ ngoằn ngoèo men theo triền . Những ngày cuối xuân xứ ni, đất ương . Sáng ra, sương còn đọng trắng trên , thể mùa đông chưa chịu rời đi . Nhưng cần mặt lên cao chút, nắng đã ươm và gió đã biết thôi không da cắt thịt nữa. Nắng đây không vội vã như phố . Nó đến chậm rãi, một vị khách đường, lần đầu tiên len qua hàng rào dâm bụt, rồi rén bò trên gạch , cuối cùng đậu lại trên vành một chiếc ghế đặt ô cửa phía đông.

Chiếc ghế đã lắm. sơn phếch , mặt ghế những xước nhỏ ti như đường tay của một bàn tay già nua. Chẳng ai nhớ nó kê ở đó từ mô - có trước cả khi con Cỏ biết chạy, trước khi Đốm đủ cao với tay lên nắm cửa, trước những mùa hoa giấy đầu tiên bung rực rỡ trước hiên. ít ngồi vào nó, nhưng sáng mô cũng . Đều đặn như một lời hẹn cần lời đáp.

Lam đến cùng với nắng đầu tiên mép . Từ sau, nơi có cây đang những chùm hoa li ti màu ngà, chấm xanh vút qua. cánh mở ra, chao nghiêng nhịp rồi đỗ xuống thành nhẹ tênh một lá khô vừa lìa cành. là chú lông xanh , pha chút vàng nhạt , đôi mắt đen xoe chiếu cả khoảng sân đang thức . Nó đầu trái, rồi sang , ngắm những điều quen thuộc: mấy chú tranh nhau hạt thóc rơi dưới gốc xoài, bướm trắng chập bụi cúc tần, và nhà kem có mái ngả rêu, mặc một già ngồi nhớ chuyện .

Tiếng lẹt nhà dưới vọng . Mẹ dậy trước cả khi nắng ngóc . Dáng bà nghiêng nghiêng bên chậu nước, tóc gọn sau gáy một thun . sơ mi màu be đã sang của thời gian, thấm đẫm xà phòng nắng . Mẹ đẩy cánh cửa sổ, không khí lạnh ùa vào, mang theo mùi bưởi thoảng nhẹ từ vườn hàng xóm. Bà khẽ hơi thật , cong thành một nụ mờ - nụ cười không ai, chỉ giản vì buổi ni trời trong . Rồi vào bếp, ánh đèn vàng lại hắt ô , rọi xuống nền xi măng một lung linh.

Căn là thế giới riêng của mẹ. có mùi khói , nước mắm , mùi và mùi của những thứ công bà vẫn thủ vào những lúc rang. Sáng ni, trước nhóm bếp, bà ngồi vào ô thoáng, nơi có đèn bàn ánh sáng vàng, những hoa khô thiệp giấy dó. Đó là những bà ra chợ . Mùi hồ dán, mùi giấy cũ, mùi hoa khô quyện vào thành hương vị rất – hương vị của những điều nhỏ được chăm cả tấm lòng. Nhưng nồi cháo trên bếp bắt đầu sôi bục, lại trở về người bà của núc, của bữa ăn nóng đợi chồng con.

Mùi hành phi lan , nức cả một vùng không gian. Lam hít mỏ , tại sao con người công sức việc lặp đi lặp lại mỗi như . Nhưng trong bản của kẻ suốt ruổi, nhận căn bếp đều có mùi riêng. Có nhà mùi dầu mỡ, có nhà mùi mì nướng, nhà toàn mùi ẩm mốc. Còn căn bếp ni mang mùi của những buổi sớm yên ả, thứ mùi khiến tha hương dẫu đi mô bất ngoái nhìn lại.

Trên trên, một dài vang , phá lặng. Rồi chạy lộp bộp sàn , giọng con trong veo chuông nhỏ:

“Anh ! Anh lại ngủ nướng nữa !”

“Con Cỏ! Em đừng có kéo …”

“Anh đi!”

“ ngủ phút .”

“ anh cũng nói phút.”

“Thì… bữa ni vậy.”

Tiếng , tiếng rượt khắp hành lang. Lam đầu dõi . Hai con người nhỏ tuổi ấy sáng nào cũng khởi bằng những cuộc vật lộn chẳng có lý do. Con Cỏ bảy , chân nhưng nhanh thoăn thoắt. Thằng Đốm mười tuổi, đôi dài hơn, vài sải tóm em . hai cùng xuống thảm trước cửa phòng, tiếng tan hòa vào nắng mới.

xuống cầu thang. Ông đã bộ quần áo làm từ lúc nào. áo mi xanh cổ , vải kaki đã bạc màu nhưng phiu. Cả ông thoảng mùi - mùi của dăm bào, ta, của những thanh gỗ mới xẻ. Đó mùi quen thuộc của thợ với gỗ chục năm. Đôi tay ông to , ngón tay sần vì đục, cầm bào, vài vết xước do dăm để lại. Ấy khi xuống nhặt chiếc Đốm đá văng giữa , đôi tay ấy lại nhẹ đến lạ.

“ dép ngắn lại.” Giọng trầm và , tiếng khô nhau.

gãi đầu, lí nhí: “…”, rồi xếp lại dép góc. Cha cũng chẳng nhắc thêm. Ông về phía ăn, kéo ghế xuống, báo sáng ra. Một hành động lại gần như mỗi ngày, như thở.

Lam đàn ông ấy thật lâu. đã ông ở gỗ vườn - nơi có cưa, tiếng bào, tiếng đục vang lên buổi . Ở đó, ông là một người hoàn : đôi mắt tập , bàn tay chắn, đường đục có hồn. Vậy khi trở về nhà, thu mình vào im , như cái cây khép sau ngày dài đứng dưới nắng. Có lẽ con người ta ai có con - một để đối diện thế giới, dành những thân .

sáng khi chiếc đồng hồ treo tường điểm giờ. Nồi cháo bốc khói nghi ngút, mẹ khéo léo thêm vài lát gừng thái chỉ. “ ni trời còn , có gừng cho bụng”, . Đốm vốn không gừng, sợi nhỏ sang một . thích thú, mỗi được lát gừng còn nguyên trong đọi là reo lên như vừa được kho báu.

“Anh không thì cho em.”

Đốm đẩy đọi : “Cho .”

Cỏ hí hửng: “Mai cũng lấy.”

“ anh sẽ ăn.”

“Xạo. Anh nói thật mười lần thì hết lần là giả.”

bàn bật cười. Ngay cả - người hiếm khi biểu - cũng nhếch lên. Nụ cười qua như đông, nhạt nhưng làm một phòng.

Sau bữa , cha đứng dậy trước. Ông túi đã bạc quai, bên trong đựng mấy nhỏ: dây, bút chì, vài mảnh gỗ vụn. tới xưởng ngay, dành vài phút đứng ngoài hiên, tre đang đung gió sớm. Đốm chạy theo, chiếc xe nhỏ. Dây xích lại tuột. Cha không nói chi, lặng xuống bên chiếc . Đôi bàn tay , vốn quen đục bào, giờ đây lại tỉ mỉ luồn mắt xích vào bánh răng. Tiếng xích lách cách lên khẽ . Đốm đứng cạnh, mà chẳng biết chi, lau dính dầu mỡ.

Ít phút sau, cha xoay thử bàn , dây xích chạy trơn tru trở lại. Ông phủi tay: “Được .”

Đốm cười tươi: “ cảm ơn .”

Cha đưa xe lại gần, muốn thêm điều chi đó, nhưng lại thôi. cùng, bàn tay ông chỉ khẽ vào vai trai một cái. chạm nhẹ. đến mức chính mình làm điều .

Có những bàn tay sửa được một chiếc chỉ trong vài phút. Nhưng phải rất nhiều có sửa được khoảng cách trong lòng.

Cỏ ba lô hình mặt trời từ . bé chạy khắp sân, cúi xuống ngắm đàn kiến bò kẽ gạch, lúc chiếc lá vừa rơi. Rồi nó lại, hỏi bằng cái giọng trẻo:

“Mẹ ơi, lá cũng biết đi ?”

Mẹ đang lại giày Đốm, nghe vậy liền cười: “ không đi học.”

“ sao bay ạ?”

“Vì đưa .”

ngẫm nghĩ, rồi gật : “Nếu bữa mô có gió…”

“ lá sẽ .”

trả lời ấy bé hài lòng. giới của thơ, mọi điều có giải bằng do dịu dàng. Không cần đúng tuyệt , chỉ cần trái tim tin là .

Khi cả lượt dắt xe ra cổng, căn bỗng trở ắng đến lạ. Tiếng cười nói nhỏ rồi hẳn sau lũy tre. Chỉ còn lại hồ tích tắc đếm gian trên tường, và chiếc trầm mặc đón những tia nắng đã chuyển rực rỡ .

Lam ở , đậu trên thành ghế, không gian vừa được lại. Nó khẽ mỏ chạm vào mặt gỗ còn lưu chút hơi ấm ban . Những xước nhỏ hiện rõ dưới ánh sáng, như đường chỉ ghi dấu thời gian. Nếu đồ vật ký , đang giữ nhiều buổi sáng giống như bữa ni. Những buổi sáng thường, bình thường đến mức người ta tưởng chúng sẽ không giờ kết .

Buổi trưa, căn chìm trong . Nắng , đổ cây ngắn , rồi đứng yên như một chảo úp xuống sân. con gà rủ nhau vào gốc xoài thở, thỉnh thoảng lại kêu “cục cục” . Lam cũng lim dim, lông cánh lên nhịp thở. Nó mơ hồ cảm vắng mặt của con trong ngôi nhà ni - một sự không hề cô , mà giống một lặng hai nốt , để thanh âm vang lên, nó sẽ tròn trịa và đầy đặn hơn.

Mãi xế chiều, không khí mới bắt đầu động trở lại. Gió đồi cát trắng thổi về, còn là gió Lào khô , mà là những cơn gió nồm mang hơi ẩm của . Gió len qua rặng lao, làm những tán lên xạc như tiếng thì . gió vòng , theo mùi khói sáng còn vương , hòa vào cơm đang ủ . Lam quay về, lại đậu thành ghế. Chiếc ghế ở đấy, mặt hãy còn . dịch sang góc khác, để lộ những trầy mà ban sáng chẳng . con người , những dấu vết chỉ hiện hình khi ánh sáng đổi hướng.

cánh sắt ra, kéo tiếng chân con gái nhún nhảy. là về trước, ba vàng lắc lư sau . đá nhẹ lá trên lối vào.

“ ơi! Con về !”

Từ , giọng vọng ra áp: “ trước con.”

“Dạ!”

Con vòi ngoài sân, để dòng nước mát chảy hai bàn nhỏ xíu. ngợm hất vài lên chiếc lá trầu bà cạnh bệ nước: “Mẹ nè, cũng được nè!” cười của trẻ Lam khẽ chớp . Chỉ câu nói thôi cũng đủ bừng cả khoảng sân chiều đang dần buồn.

Đốm về sau, chiếc xe cổng bằng một tiếng “két” rất nhỏ. Cậu chống xuống , , hai vai hơi so vì mỏi. Lên được một , chiếc dường như nặng hơn, bởi cậu đã bắt đầu biết mỏi mệt nào là gánh vai những kỳ không . Vừa vào , đục vọng ra từ xưởng sau . Cha đã , và miệt với những thanh gỗ. bào “xoèn ”, tiếng “cộc cộc” tạo thành một thứ điệu quen thuộc buổi . Đốm không chào cha ngay, cậu biết khi nào cha đang thì không nên làm phiền. lặng lẽ dắt xe vào, rồi vào bếp tìm mẹ.

Trong bếp, mẹ đang cắt chua. Con dao lướt thớt, mỏng xếp thành hàng ngay ngắn. Mùi cà chua hòa với mùi cá , mùi mắm tỏi ớt. Trên bàn cạnh đó, mấy tấm thiệp giấy dó đã được dán hoa khô đang khô. Đốm đặt cặp xuống ghế, đến bên mẹ.

“Mẹ.”

“?”

“Bữa ni con…”

lại, rồi đổi giọng: “…con đói.”

Mẹ quay , mỉm cười: “Vậy đũa đi.”

Đốm bước đến tủ bếp, lấy bốn đọi, đôi đũa, bốn thìa. Động tác ấy cậu từ lâu, mức không cần đếm. Nhưng khi chiếc thìa cuối chạm xuống mặt – “cạch” – âm thanh khẽ ấy trong căn bếp ắng lại rõ đến . Mẹ vẫn nấu, Đốm đứng nhìn nồi canh đang sôi.

Một mới hỏi: “ vẫn đang mần mẹ?”

“Ừ. Chắc vào rồi.”

“Dạ.”

Lại im lặng. Ngoài hiên, gió thổi mạnh hơn, cuốn theo một chiếc lá lăn xào xạc cửa.

Mùi cá kho đầu lan tỏa, với , hành, nước sôi. Đó là thứ mùi những cơm miền - đậm , mạc, thể đánh cả một miền ký ức chỉ một lần vô lướt qua chiều. Mẹ bếp, xuống. Làn làm ô kính. hơi nước ấy, Lam chỉ còn thấy thoáng bóng dáng đàn bà đang tay vào chiếc khăn vải bạc màu. Bà nhìn đồng hồ treo , rồi ra phía xưởng gỗ. Chỉ một , rất nhanh. Nhưng Lam đã được: đó là lần thứ ba.

Tiếng chân cha bước nhà, cùng với mùi gỗ mới bào thoang thoảng. Ông đã ngoài vòi nước, trên áo còn mảnh dăm ti. Cỏ chạy ào ra:

“Cha về! Bữa cha cái đấy ạ?”

Cha khẽ xoa đầu con bé: “Cha đang đóng cái tủ . ra xem.”

“Dạ!”

Bữa dọn ra khi ngoài trời vừa lên đèn. Ánh đèn vàng tỏa xuống mặt bàn, soi rõ đọi cơm, đôi , bốn . thứ ở đúng vị trí . Không ai nhận ra chiếc ghế gỗ cạnh cửa trống. khép nhẹ , lẽ nhìn vào bếp đang lên vì hơi ấm của một bữa tưởng chừng như mọi . có lẽ, trong những cơm bình thường nhất, người ta lại vô bỏ nhiều điều .

Mẹ là cùng. đặt đĩa , rồi chiếc ghế vào. chân nhẹ trên nền -“két”- rất khẽ. Nhưng đủ để mọi ánh cùng ngước lên một thoáng, rồi lại cúi xuống. chắp hai tay cơm:

“ nhà ăn .”

“.”

Ba giọng đáp gần cùng . Sau là , , múc. Những âm thanh thuộc một bữa cơm. Không ai chúng im .

gắp một miếng cá, cẩn thận gỡ từng chiếc xương nhỏ. , mẹ luôn mần việc giúp cậu. Có mẹ bảo: “Ăn chậm thôi, cá bao giờ chạy mất.” Lúc ấy cậu chỉ . đây cậu được, thỉnh vẫn nhớ giác một đôi đũa khác âm che chở mình.

Cỏ múc canh, chiếc thìa nhỏ chạm vào thành đọi -“keng”- âm veo như con .

“Cha ơi.”

“?”

“ ni ở lớp cô kể chuyện chim. Cô có loài chim nhớ đường về nhà rất . Cha nghĩ Lam nhớ nhà không?”

Cha ngừng . Ông ra cửa , nơi Lam đang đậu trên ghế. Một lát sau, đáp:

“Nếu nó lại… ni cũng là .”

Ông gắp thêm một miếng rau Cỏ. Con bé mỉm cười, có hài lòng trả ấy. , nó không biết khái niệm “nhà”. Chỉ biết mỗi , cánh luôn vô về nơi đèn ô ấy.

Một cơn gió nồm lại hiên, rèm cửa khẽ lay. Mùi hòa gỗ cũ của chiếc ghế ngoài hiên. dậy, khép nhẹ cánh lại, chỉ vừa gió không làm nguội nồi canh. bà ngồi xuống, bữa tiếp tục thìa va chạm khe khẽ.

Có những đình kể về một ngày của . có gia chỉ nhìn là đủ. Còn căn nhà ni, người dường như lòng chưa kịp tỏ bày.

Cha chậm hơn người. Ông luôn là ăn cùng, không phải vì thích, khi xới thêm cơm, cần lấy nước, hay Đốm lỡ làm rơi chiếc đũa, đều dậy trước. Chẳng ai bảo, cũng chẳng ai để . Những việc nhỏ mức nếu làm nhiều năm, người ta là điều .

ngẩng , ngừng:

“Cha.”

“Hửm?”

“Cuối tuần … trường đá . Lớp con… cha rảnh thì…”

Câu nói bị bỏ . Người con trai, đôi mắt dường như muốn điều . Nhưng đúng lúc , điện thoại trong áo ông rung . hình tên một người khách đóng tủ. Ông nhìn màn , lại nhìn Đốm, rồi khẽ nói: “Cha xin lỗi.” dậy, cánh mở rồi khép .

hiên, cha hòa vào tiếng gió thổi qua xưởng . nghe rõ nói chi. Chỉ bóng lưng ấy rất thẳng, đôi vai rộng dường như nặng hơn lúc sáng. bếp, vẫn vô tư kể chuyện cùng rơi bút, cây phượng sau sân trường có tổ , và bầu trời bữa ni có một cá voi. Mẹ vẫn lắng , thỉnh thoảng mỉm . cũng cười theo, nhưng ánh mắt cậu thỉnh thoảng lại hướng ra ngoài cửa.

đầu. Nó một rất lạ: người rằng họ bận. Nhưng có những , thứ khiến mệt nhất không công , mà là lời kịp nói khi điện đổ chuông.

lát , cha trở vào. Ông ngồi xuống chỗ cũ. Đọi đã nguội đi . Ông lặng lẽ cầm thìa, múc canh. thìa thành -“keng”- âm thanh không , nhưng trong căn bếp xuống, nó . Không ai nói chi. Mẹ lặng lẽ gắp thêm một miếng vào đọi . Không , cũng về thoại. Ông khẽ gật đầu, nhẹ, như một lời không . Đốm cúi của mình. Cậu không hỏi thêm về trận bóng tuần.

tối cứ thế qua. Khi đôi đũa lần lượt xuống, ngoài trời đã tối . Cỏ theo mẹ nhà , Đốm ngồi vào bàn học. Cha một mình đứng ngoài hiên, lưng vào cánh cửa, mắt nhìn về phía gỗ đang chìm trong bóng tối. Ông không hút , không chi. Chỉ lặng lẽ như chính chiếc ghế gỗ bên ô cửa sổ đã đứng bao mùa.

đó. Nó nhìn cả con người, họ ở rất gần nhau - mặt bàn, một bức , sân. Nhưng nghĩ trong lòng mỗi lại như cách xa vạn . Chiếc ghế cửa sổ đón những tia nắng cuối cùng sót , rồi ánh tắt , nó trở về với vẻ lặng lẽ . Giống như những chỉ hiện khoảnh . Nếu không nhìn, có lẽ sẽ chẳng bao giờ nhận ra.

Đêm xuống nhẹ. cũng dần, chỗ cho làn mỏng cát . Trong , mẹ cất nồi cuối cùng lên giá. không , ngồi bên bàn , dưới ánh đèn vàng, tiếp tục dán cánh khô lên tấm thiệp giấy dó. tay bà thoăn thoắt, nhưng ánh mắt xa xăm. Có đang nghĩ về mai, về phiên cuối tuần, về những món nhỏ bé có thể mang lại thêm tiền mua sách vở cho . lẽ chẳng nghĩ chi xa xôi - chỉ đơn giản là chờ một cơn gió mát hơn thổi bếp đã đầy khói lửa.

Trên tầng, ngồi trước trắng, cây chì dừng lại trên một toán khó. Cậu không về con số, nhớ tới tay cha lúc vào vai mình sáng. Chỉ một cái , nhưng ấm áp lạ thường. Giá tối ni cha ra ngoài điện thoại. Giá mà cậu kịp nói hết câu mời đấu. Nhưng Đốm tự , lẽ người lớn nào cũng có những gọi không thể từ chối. trẻ con học chấp nhận điều đó, như chấp buổi chiều nào cũng thiếu một bóng người ngồi chiếc bên sổ.

Còn Cỏ, con bé ngủ lúc , tay vẫn ôm khư con . Trong mơ nó, lẽ Lam bay qua cánh đồng cỏ , lẽ cha đang đứng sân vỗ tay thật to, lẽ đang mà không nhìn hồ. Trẻ luôn mơ điều giản dị. Và thế giới chúng, là , cũng đẹp hơn tại nhiều.

Lam khép đôi xanh lục lại. Nó mỏ lớp tơ mềm , cảm nhận hơi ấm mặt ghế vẫn phảng phất dù đêm buông. mai, khi tia nắng đầu tiên lại trườn qua ô cửa, chiếc ni lại đón nắng. Mẹ sẽ lại dậy sớm bếp, tranh thủ thêm vài thiệp. Cha ra , đục đẽo gỗ. Đốm và Cỏ nhau khắp hành lang. Tất sẽ lặp lại, y như từng ly nào chen ngang. Nhưng chỉ cần một ngày gió đổi , chỉ cần một thoại rung lên không lúc, những điều bình ấy có thể trở thành xa xỉ mà người ta dành cả đời để tiếc .

Có , mọi ức đều bắt đầu những rất thế: một chiếc nắng, một khói bếp , một tiếng thìa chạm thành cơm gió. Và rồi, khi thời gian qua đi, chính điều nhặt ấy sợi dây buộc những xa lạ thành một gia . có thể, chúng là những mảnh vỡ dịu của một mơ mà cũng muốn , nhưng phải lúc nào cũng được.

Ngoài kia, gió vẫn vương mái . Trong nhà, đèn đã tắt từ lâu. còn chiếc ghế và chú xanh lặng lẽ ngồi bên nhau, đợi một mới lên.

------

tắt thềm
Gió mái mềm khói bay.
Ghế xưa còn bàn tay
Thìa khe khẽ ngày sang đêm.

về gom ánh êm
Để manh áo cũ thêm vai .
điều cùng mây
Xin làm lá đầy .

Mai sau lìa
nghe trong gió thề cỏ xanh.
Nắng đậu ghế
đời người, mấy bức tranh .

1

************

thích

1. “xứ ”

- Trong câu: “ ngày xuân ...”
- Nghĩa: xứ này, này, nơi này - “ni” là cách nói miền Trung của từ “”.

2. “”

- Trong câu: “Chẳng ai nó được đó từ chừ mô...”
- Nghĩa: đâu, nào - ngữ cảnh này “từ chừ mô” nghĩa là “từ , từ khi nào”.

3. “mần”

- câu: “...những thứ đồ thủ vẫn tranh thủ mần vào những .”
- Nghĩa: làm.

4. “sáng mô”

- Trong câu: “...nhưng mô nắng cũng ghé .”
- Nghĩa: sáng - “mô” đây nghĩa “nào”.

5. “ni”

- câu: “... giản vì buổi sáng ni trời quá.”
- Nghĩa: này.

6. “căn bếp ni”

- Trong câu: “Còn bếp mang mùi buổi mai yên ả...”
- Nghĩa: căn bếp - “” = “này”.

7. “đọi”

- câu: “...mỗi lần được một lát gừng trong đọi là reo lên như vừa nhặt được kho báu.”
- Nghĩa: , chén.

8. “bữa ni”

- Trong : “Bữa trời còn lành lạnh, có gừng cho .”
- Nghĩa: nay, bữa .

9. “ ”

- Trong : “ bữa mô gió...”
- Nghĩa: hôm nào, nào - “ mô” = ngày nào.

10. “mần chi”

- : “... mà chẳng biết mần ...”
- Nghĩa: làm - “mần” = làm, “chi” = gì.

11. “mần ”

- Trong câu: “...khi cha việc thì không làm .”
- : làm việc - “mần” = làm.

12. “chừ mô”

- Trong câu: “Chẳng nó kê ở đó mô...”
- : từ bao , từ khi nào - “” là từ miền Trung gian, “mô” là đâu/nào.