Nghe những người bị giam giữ năm kể, tên quản Văn có một con trai, không biết cậu ta bao nhiêu tuổi, chỉ biết rằng đâu đó chưa mười tám. Gã cưng thằng con ấy . Bác Sắt - người tù già nhất bị giam lâu nhất , quê từng là thầy giáo nổi tiếng khắp Huế. Bác từng được Văn gọi lên toà gác cao cao kia, học con trai gã không nhiêu lần. bác Sắt tuy già cẩm, nhưng mỗi lần nhắc đến niên , hai mắt lại cách hiểu. có thể kể chi tiết những buổi ấy một cách trôi chảy, về gương mặt lạn của cậu , về xử lịch thiệp mà cho bác, chứ sự đối thô bạo như một chúa với tù nhân.

Mỗi đêm , vẫn thấy đám lính ra vào buồng giam với , hai sách cũ, đèn dầu viết . được cậu thiếu niên ấy gửi đến thầy già của . Có đủ mọi loại sách, từ học học. Tuy số bác có trong trại không nhiều, chỉ là chưa đến mười cuốn, đã vậy cuốn nào cuốn nấy bìa đều rách nát, mấy dính đầy nước tiểu, phân, máu, bốc thối . Có số trang mất, có một số thiếu , nhoè chữ đọc không được. với anh em trong buồng , cuốn sách nàn ấy chẳng gì . Hằng đêm, hầm giam 2, mọi người hay tiếng bác Sắt đọc cho anh nghe mẩu truyện , ca, Kiều Lục Tiên, lâu thì bác ra dạy cho những mù , hoặc nếu cần thì dạy toán.

Sự dạy bác Sắt không biết từ nào trở thành một trong số thứ người tiên bí . Bởi bọn cai ngục mà biết đây tù nhận tổ chức học nhau, bá tư tưởng chính trị của , Cụ Hồ chúng ra đánh giết man . Có anh khờ, người anh ta bằng biệt danh Ghẻ , trong một lần chuyển hầm giam này sang giam khác, tụi cai ngục Khờ mười lời thề quân . Thế là nói không rằng gì, tụi nó lôi anh ra tẩn một trận bầm mình bầm mẩy. Ghẻ Khờ trận đòn đó thì bị tống thẳng vào 8, căn hầm được mệnh danh ngục trần gian, dành những tù nguy nhất trong lũ . ai biết tung Ghẻ Khờ thế nào, cũng chẳng ai dám về sống của anh trong suốt thời bị giam giữ sao. cho đến sáng Giêng, có trên đường giải tới phòng tra khảo nhìn thấy cai ngục khiêng xác Ghẻ đem ra hố chôn tập . Khi về giam, kể rằng, Ghẻ Khờ bọn chúng chặt mất đôi chân, lở nhầy mủ vàng, nhìn con người được nữa.

Từ sau Ghẻ , mọi người nhận ra rằng, không kể đó là bài lòng Sắt, bài chính trị của em chiến sĩ, chỉ cần tù nhân thầm nói với , hay lẩm điều gì đó, bọn cai ngục tự động cho chúng đang truyền tin cho nhau, âm thầm bị kế vượt ngục, đảo chính. Vậy nên mỗi lần tù nhân được ra ngoài, dịp xúc công khai trước mặt chúng, dám hó hé nửa lời. mọi người đều thể tưởng tượng ra kết mình, khi chỉ cần miệng thôi cũng có thể cùng chung với Ghẻ Khờ bất cứ lúc nào.

Quay với việc dạy học của Sắt. nằm cạnh bác, trước khi , Nhất cũng thấy nằm tay lên , cái móm cứ chẹp chẹp liên hồi, bác suy nghĩ nhằn lắm. , Nhất tò hỏi, và sau khi hỏi thì mới , hoá ra bác ấy chẳng suy nghĩ cả, thấy tiếc thôi.

- Bác tiếc ?

- đứa con của Minh.

Câu trả bác Sắt khiến người. không , bác đứa một đồ như gã? Trước gì, thằng con đó theo cha nó, trở cái máy chém sống, lê la khắp cái nhà này đồng bào. cũng bị sọ, tay sai đế . , nó, tiếc cái tài của nó, rồi sau này nó sang cầm súng chĩa vào không chừng. Nhất muốn nói bác Sắt những lời thẳng thắn như thế, cậu cũng định nói rồi, nhưng Sắt lại đột lời :

- ghét ba hắn .

- Răng lại ? Ba hắn giàu chết, hắn ăn học đầy ri mà.

- Tại hắn không ưa mấy ba hắn gây ra, nên hắn ghét. có khoái chi anh tụi ta bị giam mô, .

Bác chỉ nói đó, rồi quay lưng về phía Nhất, cố gắng nhắm mắt ngủ cho qua giấc.

Đêm đó trằn suy về lời nói của , về ảnh thằng của tên quản ngục cậu đã từng thấy ở trạm gác, lúc đầu tiên cậu nhà lao. nhớ, cậu ta cao nhòng, ốm , với chiều của một niên tới mười tuổi thì quả thật là vượt trội. Nhưng thứ Nhất để nhất, chính gương tú, hiền lành cậu thiếu niên ấy. bằng một gật cậu , mà hoài không thôi. Cậu gật đầu với tù, kẻ thù số một của cậu. Quả thật không dám tin. Đứa con trai của trùm nhất nhà lao Chín Hầm , lại có đầu một tên tù thế.

chiêu suy nghĩ, cậu bé ấy thực sự như cậu hay không?

- Ai đàn rứa?

hỏi của chị Ngân kéo Nhất trở tại. Cậu ngước lầu cao chót vót lộ ra phía sau trạm gác, nơi một ô cửa lớn hình cung, từ sân nhìn có bóng ngồi trên đó. Tiếng đàn càng lúc càng và nhanh, còn âm du dương, như . , bản nhạc vào lúc cao trào . Bỗng dưới bắp chân cậu đau rát. Tên cai ngục sau quất cho một roi. Nhìn xuống hai chân máu, ráng nặn ra , cậu bạo :

- Có cho tôi biết, ai đương đàn tê ?

chỉ ô cửa sổ, trùng hợp lúc này ở ngôi lầu có người đương xuống.

- Hỗn! mi dám lên chỗ nớ?

- Tôi chỉ hỏi , không ý chi mô. Tại tôi cũng là người chơi nhạc, thành cũng biết thưởng đàn chút đỉnh.

ngục do dự một hồi, rồi cũng trả thắc mắc của Nhất, bằng một cộc :

- Cậu Thiện, con của quản nhà lao ni đó.

- Răng cậu lại đàn trong nhà lao ?

- Tau không biết. Mà mày làm chi? khiêng cây nhanh ? Tau lại què giò bây chừ.

Tên cai ngục giơ doạ , Nhất vờ sợ nên xuống. Lần này còn nói lí nhí , mà Nhất oà lên vạ:

- Ối ối! Tôi mới thôi mà đã đánh tôi như rứa, tội lắm ông nờ. Tôi cũng chỉ là một thanh niên hiền lành, thích chơi mà. Hay ông cho tôi đứng nghe cậu Thiện đàn bài ni, xong tiếp được không?

Cậu cố tình gào thật lớn, đến nổi . Bọn cai nhận ra ý đồ của việc này, nghĩ rằng chúng cậu việc nặng quá, đánh cậu dã man quá nên hoá , rồi lăn đùng ăn vạ như vậy. Ngân đứng bên còn không dám tin, Nhất bây giờ với Nhất lực , một mình thân cây gần tạ rồi là cùng một người. Mấy người vây thấy Nhất trò hề, cũng nhịn phá theo.

cai ngục, mắt long , cầm roi đuối quật tới lên người Nhất. Nhưng hắn tới , thì cậu né tới đó. khôi hài càng khiến lăn cười .

- Tổ cha mi, với ông!

- Mi vạ! Tau ăn ! Tụi bây hắn cho tau đập nhanh lên!

Mấy tên còn nghe , hùng sấn tới tay chân Nhất xuống . Bị khống như vậy, Nhất có hội né đòn, càng không có khả năng chạy . , nên Nhất trưng bộ lợm. Cậu ưỡn lên, như thách ngục. Bắt gặp ánh mắt rực của , ngục thêm sôi máu, tay cầm roi càng siết mạnh hơn.

- ơi, xin tha cho hắn . còn , luật trong ni nên mới như rứa. ông tha hắn.

Chị Ngân sợ Nhất bị chúng đánh rồi vào hầm số 8, nên liền quỳ lóc cầu xin chúng tha cho cậu. Tên cai ngục hất chân đá chị , chĩa đầu roi vào chị, hắn gầm ghè:

- Mi mà xin cho một lời nữa, trụi da . Coi chừng!

Rồi hắn sang Nhất đương nằm phơi cẳng mình như con nhái giữa nắng. Ngọn roi vẫn chực chờ hạ . lúc này, phía đường dẫn từ ngôi lầu ra có tiếng giày nện huỳnh huỵch. Một tên lính báo:

- Cậu Thiện hắn lên lầu.

Mọi người im , chỉ có của tên ngục đánh Nhất là vang lên:

- nói cậu Thiện gọi ai?

Tên lính chỉ vào Nhất, nhanh đến mức lưỡi:

- Hắn tê . Cậu … à , Thiện hắn lên lầu, cậu muốn hắn.

trố nhìn dáy, vô dụng , hỏi một sang như Thiện lại cho tên này lên làm gì? Nhưng hắn cũng dám nấn , nuối kêu đám dưới kia ra, cho theo rời đi.

- Anh tôi mô? tôi không rõ.

Tên lính nọ không lời, chỉ chăm bước lên cầu thang.

Nhất đau , không bước được. Mỗi đi được dăm ba bước là cậu phải ngừng giây, cho cơn đau thuyên giảm rồi mới đi tiếp. Tên lính có kiên đợi, nên khi hắn đã được ba bước cầu rồi mà xuống phát Nhất còn mình thì . Không còn cách , hắn đành trở lại , cậu đi cái mới thôi.

Trời bây giờ đương căm , lại được bằng gạch nên chân trần lên thì buốt rồi. Gan Nhất bị thương chẳng kém đùi là bao. Hay nói đúng hơn, là ngực dài gót cậu nào lặn, lính hỗ dìu đi , nhưng độ đi vẫn chẳng nhanh .

Nhờ đi chậm như , nên Nhất có thời gian quan ngôi này . Ngôi được theo kiểu phương Tây, hai tường đắp gạch xám to đùng, bao quanh cái cầu thang xoắn ngột . Nhìn thang mình đương đi nhìn xuống, Nhất không thể tính được mình bước bao nhiêu bậc, biết sau lưng là một khoảng không tăm sâu hút như nhìn vào ống . quanh có cửa , thứ duy nhất cho ánh sáng len căn này là cánh cửa vào dưới kia, nhưng nó bị đóng kín. Càng lên cao, Nhất tưởng bên vách tường như tự hẹp . Không gian chật khiến khó , cả cái cọp rộng đến một mét hầm số 8 . Thật không nổi, đây mà là chỗ phát ra tiếng đàn du dương, mê hoặc người nãy ?

Đi thêm mười bậc , Nhất thấp thoáng thấy sau phía trước xuất sáng trắng mờ , kèm theo là tiếng quát tháo, mắng chửi đàn ông. Không khó để Nhất nhận , tiếng chửi ấy là của tể nổi trong nhà này - Văn Minh.

lính áp giải bậc thang còn lại. Đến , cậu liền trồ ngạc nhiên, khi trước mặt mình là một căn được trí hoa, ngay phía trên căn bề phủ đầy rêu phong. Căn phòng được ốp một màu gạch trắng tinh, sáng loáng ánh đèn từ được lủng lẳng trên trần nhà. Bốn bức tường treo đầy ảnh vị tướng tiếng của quốc Mỹ. Nhất nuốt ực miếng, dáo nhìn , hiện thêm ở trên cái gạch có hình của thống Ngô Đình , kế là Đình Cẩn. tấm đều được lồng khung dát , đặt trịnh đến họng nhờn nhợn buồn nôn. Cậu lén quay mặt đi, nôn một cái rồi đầu nhìn thẳng phía . cạnh gã còn có cha , và ôi chao! Gì kia? Một thiếu niên mặc bộ com - trắng , , tóc chải bóng đứng cạnh - a - nô đen huyền. Nhìn cây đàn, Nhất lại lân lân, âm của tiếng chốc xuất hiện bên tai.

Cậu thiếu niên - chắc ăn rằng đó là Thiện, bằng nhìn dàng. Nhất nhìn kĩ , tròng Thiện hơi đỏ, cả bên má cũng dấu tay. Thiện trứng gà bóc vỏ, nên càng làm nổi hơn vết . Không nói , gõ nhẹ lên thùng đàn. Chao trắng nõn dài, là ngón người nghệ . Nhất tượng vóc dáng mảnh , tay dẻo , diện thêm - này mà ngồi ghế, chơi bản nhạc cổ điển, ánh chùm lấp lánh chiếu rọi và Thiện là trung tâm, thì thực là một dành cho những kẻ giàu sang mới thể chiêm ngưỡng nổi.

Nhất bị choáng ngợp bởi chính cái của mình, đến đi sự có mặt của . Cậu Thiện không muốn kéo dài gian, liền hất , ra hiệu lính lôi đến chỗ mình, thể là sát bên cây đàn. Đương lúc lính ép Nhất quỳ xuống, thì Thiện cản:

- Để .

, Nhất lắp ba bắp:

- … cậu gọi tôi vô việc ?

Văn quát , cắt lời :

- nãy la hét cái ở dưới?

- Tôi chỉ… biết coi tiếng đó là của . Mà anh không nói, đã còn tôi. bứt rứt quá, lăn ra . Chừ mấy ông tôi lên đây, muốn tôi ra răng cũng được.

Tuy miệng thì dẻo ngọt nghiệp, nhưng mắt Nhất đã đến cánh cửa sổ lưng từ lâu. ước tính, từ mà nhảy xuống mét, không khả thi, không hề khả .

- Anh nghe được của tôi?

Thiện bước qua cha xứ, tiến đến Nhất. Vào thời đôi mắt hai người nhau, Nhất , cậu thiếu niên này chỉ điều gì đó . Ngặt hoàn gặp nhau ngột bây , Nhất thể nghĩ hơn được. bâng quơ đoán, Thiện cậu về khả năng cậu ấy đây mà.

- Hay ! Anh là tài ba. Tôi nghe anh đàn cảm suýt khóc.

Đột Thiện nổi , sang đập tay lên phím . phím ngân vang lẫn vào nhau, nên âm đinh tai nhức óc.

- ! Hãy đi! Anh ở tiếng đàn của tôi?

xứ là một già , bạc trắng như tiên. Cha cầm cuốn đến, đặt vai , cha giọng:

- Hãy việc nóng nào .

Thiện gạt phắt tay cha ra, long lên ngầu:

- Còn hãy dừng khuyên tôi đàn những nhạc .

- Thiện!

Tên Văn Minh . chỉ trong tích tắc, bạt tai nảy lửa giáng xuống . Em ngã bổ vào thùng , nằm giấc tại đó.

- nạn thứ nghịch tử. Sao mày dám ăn nói cha vậy!

Văn Minh gào ầm lên, định lấy thằng con và vả nó thêm một đòn, may kịp cản.

tận mắt chứng cảnh bạo lực này thì hùng. Cậu không ngờ bạo đánh nhân thôi chưa đủ, lại còn đánh cả ruột mình. mà toán tù cứ nghĩ, rằng con vàng con bạc gã, ắt sẽ gã yêu thương, cưng nựng dữ lắm. Nhưng ở mới chăn rận. không ngày nay, thì chắc cả cũng tin rằng: “Cha nào con ” mà thôi.

Thiện bật khóc thít, dáng gầy còm của em không run . Không sao mà Nhất lại cảm thiếu ớt . Rồi lình Thiện đứng bật dậy, nhanh chộp cuốn nhạc và bành. vẽ . Thiện cả , tay nắm thành nắm đấm, dọng lên phím đàn rầm rầm. Minh chết đứng trước động con , nỗi gã không thiết tha đụng cản em nữa.

- Tại ? Tại sao?

Thiện gào khóc, nắm cổ .

- nói mau! biết âm nhạc. Vậy hãy nói đi, nghe được nó?

Nhất mặt. Như Nhất không hiểu ý , Thiện nước mắt, góc tường nhặt ghế, xuống bắt đầu đàn.

Tiếng chầm chậm ngân vang. Đó là bản nhạc mà vừa rồi em chơi. Nhất không biết bản nhạc đó của nhạc sĩ nào, vì lạ lắm. Nó giống với những nhạc điển cậu biết, được dạy còn học lớp nhạc của đồng chí Phước, được ở cái ra - - o nhỏ xíu bắp của đồng chí . tự thấy, bản nhạc này hào , pha một âm hưởng dân tộc, và một gì … thù. đàn lên, hạ xuống, dữ dội, mạnh mẽ, ào, nhưng cái ồn ào đó không khiến người ta chịu, ngược lại còn nghe nó hoài hoài. Âm nhạc ào, là nhất với . Ta thể bằng gương mặt, mà ta còn có thể bộc lộ nó bằng âm nhạc. dằn phím, cào phím, sự giận dữ em len lỏi từng ngón tay lướt qua tám mươi phím , quãng đến quãng , từ phím trắng đến phím . mặt em thì trái ngược hoàn toàn, cùng bình thản, như thụ. Một mảng lập hiện lên giữa không chóc bọc bên ngoài một khối lộng lẫy giàu . bao giờ được nghe một bản nào phức tạp như vậy. cô lại hai mắt giàn dụa trên má , bắt đầu đi vào hồi kết bằng tiếng thở hắt não .

Kết thúc trình diễn, Thiện từ từ dậy, có mệt lắm. Em vịn vào để bước đi, rồi người, tay trước ngực hệt một người nghệ sĩ đương chào khán giả, bằng một cách vô trọng. Nhất người nhất cử nhất của Thiện. lúc em chào , đến lúc ngã rạp vì dồn quá nhiều sức cho đàn. Cậu muốn , nhưng tên phía chỉ cần thấy cậu nhích, là sẽ cổ cậu lại. Tiếng va giữa xác và nhà lạnh vang lên rợn .

- Tề…

Nhất khẽ lên lực. Thiện chống tay đứng , quay về phía Văn Minh. Em không muốn nhìn thẳng mắt ba mình. Thiện gằn hỏi:

- Giờ anh nghe ?

Vừa hỏi, Thiện vừa nhác nhìn Văn .

- …

- Thôi đủ ! hỏi được gì ở thằng Cộng?

ngửa mặt lên trời, bật tiếng bất lực:

- cứ trả ba . Anh phải nói ông !

Bị đưa vào thế co hai con, Nhất không biết xuôi theo chiều nào. Phải đến khi bắt gặp một nhạc lành lặn rơi , Nhất kinh động, trang nhạc này , quen vô cùng, như cậu đã nhìn đến hàng trăm lần không . là hát được sáng tác bởi chí Phước đồng chí Trung, cách đây lâu lắm rồi, từ lúc chí . Nhất từng Phước dạy bằng đàn - ta. Cậu đã thuộc gì thuộc bảng chữ , và cũng đem đi biểu diễn ở đại chúng vài lần. Nhưng tại sao, bản bây giờ lại đây? Trong cuốn tập nhạc của Thiện?

“ ngã xuống, lẽo lòng

Máu thịt bước lũ thù

Kẹp ba cài trước ngực

Canh anh một ngàn …”

Giọng hát đồng chí Phước ùa về tâm trí, khiến Nhất cảm động. cậu hiện , cũng đương nhẩm lại lời bài hát :

“Kẹp ba lá anh cài ngay trước

cho anh giấc ngủ ngàn …”