Đầu giờ , trời sớm tinh , cả thôn Hoài vẫn còn ngái , xóm bình chìm màn sương mờ. Thi thoảng có tiếng chó sủa đác kết hợp với tiếng gáy của trống khiến khung cảnh dần sôi động và có sức trở lại.

Ở nhà ông , đám người lục đục thức dậy, người người nấy bận rộn tất bật làm việc. Thằng Cử gánh nước. Con Loan quét sân. Mai, Tèo vơ vội củ bỏ vào áo rồi vác cuốc cày ra đồng sớm.

Riêng Đào, đang nhóm lửa xôi ông và cậu ăn . Con đồ xôi cực khéo, nó gạo nếp từ đêm hôm trước, gạo no nên khi nấu lên mềm, dẻo, hạt xôi to tròn, căng mọng trông cực kì . Còn phần lạc cũng xử lý tỉ mỉ. luộc riêng cho mềm, sau đó giã nhỏ, trộn gạo, cuối thêm chút muối là hoàn công đoạn chuẩn . nó ngồi xôi chín. lửa vàng hun đôi má bĩnh nó, mắt Đào lim , hai lông mi khép hờ ánh mắt mơ . Con Đào đang thiu thiu , tiếng củi bếp kêu lách tách kéo cơm ngủ đến.

“Ối, chết!” Đào giật , lao đầu vào bếp lửa, buồn bay sạch.

tròn nắm lên , mở vung kiểm tra xem xôi chín chưa. Khoảnh khắc vung được mở ra, nước mang mùi lạc chín kết gạo nếp thơm lừng tràn khắp căn bếp nhỏ, mùi xôi lạc thơm vạt áo Đào. Nó nhoài người về phía xôi, mũi hít hà.

Đào dùng đũa cả chút ăn thử. Nó híp hương thụ hương vị dẻo, béo bùi trong miệng. Đào gật , tự khen thầm chính mình mấy câu trong . Ngẫm nghĩ một , nó đứng dậy bước đến chỗ chạn [1] lục tìm hũ mỡ lợn, lại thêm ít mỡ[2] đem với . Vì ăn ngấy nên Đào chẳng trộn nhiều, nó chỉ trộn một chút, vừa hạt trở nên bóng , toả mùi đặc trưng.

Con Đào biết được mẹo mỡ lợn xôi là nhờ bà Trà chỉ cho, bảo làm thế bị dính vào [3], nắm xôi trực tay cũng không , quan trọng thích đồ ăn có béo . Con Đào hâm ông nhà mình lắm. Nó hâm mộ cách hiểu ông, ông cần gì gì; mộ cách chiều bà, có mình bà Trà là . còn biết ông nhà mình hay bị mấy ông nói hạng rúc đàn bà, cỏi vì không có năm bà bà.

Đào vừa mâm đồ bước qua ngưỡng trên nghe thấy bà Trà:

“Anh Tuân đêm hay sao mà hai mắt thâm quầng thế kia? Hay có chỗ không khoẻ trong thì nói , cho người mời đến khám.”

“Dạ bẩm u, qua con ngủ ngon ạ. Chắc tại sáng nay thức dậy học nên mắt bị vậy. U đừng lo .”

Ông Tài uống một ngụm nước trà , nghe bảo sớm học nên trong lòng lắm, cười sang sảng:

“ Tuân học bài là tốt, này đỗ công danh thì u mừng cho anh, nhớ phải giữ khoẻ, không nhỡ đâu đổ bệnh u lo .”

Tuân khựng người trong thoáng chốc, cậu cân nhắc lúc rồi cũng định nói ra nghĩ lòng mình:

“Dạ bẩm thầy, , con thưa ạ.”

“Có chuyện gì mà anh túc thế? Nói thầy nghe xem nào.” Ông Tài và Trà nhìn nhau, hai đều bất vì mặt nghiêm của con trai.

“ nhắc chuyện danh khoa con muốn với thầy u. Lòng con chẳng trí lớn, muốn kiến ham công danh lợi lộc…” Tuân một lát để sát sắc mặt của thầy u mình. “Nên con có định gia thi cử. u thấy sao ạ?”

Trái với suy nghĩ của cậu, tưởng sẽ phải đối mặt sự đối gắt của bà Trà nhưng không, và u cậu sau khi nghe cậu thưa chuyện vẫn bình như có chuyện gì xảy ra.

Bà Trà tiếng:

“U thấy anh Tuân giống thầy, chẳng muốn nối quan trường ông. là con nhà nông giống cũng giống cánh. Anh , nội của anh đến chức quan huyện huyện Đông Xuân, bác cả giữ chức triều , chỉ thiếu nữa trí sử[4], mà lượt thầy anh thì…” Bà Trà lắc ông Tài, giả bộ ngán nhưng trong là yêu . “…Suốt ngày bán, chỉ thích tiền thôi.”

Tài cười hì hì, eo Trà: “, tôi mà thi á, kiểu trả đề tên trên vàng. qua tôi không thích cái quan , tôi muốn ở nhà trồng rau, nuôi gà, bắt cá,… muốn có nhiều gian bên nó thôi.”

Bà không che được , dí tay lên trán ông Tài, : “Chỉ được dẻo miệng.”

Tuân nãy giờ cho ra , cậu trên bàn nhìn u nhà mình lái chuyện của cậu sang chuyện của hai người. mắt cậu lên niềm vui, sống cần thế này đủ. một tay lên , :

, có thêm Đào nữa là mãn.

“Dạ bẩm ông bà, bẩm cậu, con đồ sáng lên ạ.” Con Đào đứng , thưa.

“ Đào dạo này lạ nhỉ? Không học đâu cái . Bình thường nó thẳng chứ có thưa với gửi gì đâu.” Ông Tài ngờ nhìn con người , ghé nói nhỏ . “Mấy hôm lạ lắm.”

Bà Trà hất cằm, bảo: “, nguyên nhân đùng đang ngồi kia kìa.”

Tuân phì cười, bọng mắt đen cong, nói vọng :

“ đi, lần không lễ phép vậy đâu. đang kêu kìa.”

Đào nóng mặt, nhanh mang bày lên , bày xong chẳng đặt mắt vào đâu, mắt đảo lung tung. Chả biết nó đảo mắt thế nào mà chạm trúng ánh đầy ý của Tuân, chạm luôn phải quầng thâm mắt sì trên gương mặt nõn của . miệng:

“Đêm qua cậu không ngủ à?”

“Ừm, đêm qua cậu mơ nhiều nên ngủ chờn.” liếc nhìn u phía diện. “Do sáng sớm đọc sách nữa.”

Con Đào gật đầu, cậu mà vẫn dậy sớm đọc sách. Cậu chăm !

Ông một miếng lụa, lại một miếng lạc, tấm tắc : “Đào dạo này nhỉ, nấu ăn ngon trước.”

“Dạ, con cảm ơn ông ạ.” khen nên vui .

“ nữa mày thằng Cử thu tô với ông. Còn ngày nữa là đến ngày nộp thuế triều đình rồi, nhà ta đi tô cho .”

“ bẩm , con rồi ạ.”

…

Buổi muộn cùng ngày đó, con Đào, Loan, Mơ đang hợp lực cùng đống rơm . Rơm đã qua ba nắng gắt, đã khô cần chất thành đống mưa chỗ phơi mẻ rơm khác. Con Đào nhỏ nên đứng trên cao dậm rơm, còn con và con Mơ đứng dưới đất dùng gậy đưa rơm lên cho Đào chất.

Giữa đống tre khô trụ . Từng cụm rơm vàng óng được đưa đến con Đào. nhanh nhẹn đều trụ theo tròn, xếp các rơm ngắn cho chân dậm thật mạnh, hết lớp rơm này đến lớp rơm khác. Thấm thoắt nửa giờ qua, đống cao chót , đống nhỏ dần nên con có chút vênh. Lúc này, nó không dám dùng tay đón mà chỉ dám dùng , tay còn lại chắc đầu tre để giữ thăng bằng.

“ trên cẩn thận ngã nhé.” Con Loan .

“Dạ vâng ạ, Loan yên tâm. phải đầu leo đống .”

“Gớm, cứ mồm, cẩn vẫn .” Con Mơ bên một . Nó dùng đưa bó rơm to . “Đón rơm nữa này Đào ơi.”

Bó rơm này Mơ đưa lên to và nên Đào phải tay ôm , nó gì chặt rơm người, đầu rơm cứng đâm , tiếp với phần da thịt lộ ra ngoài khiến con Đào ngứa , cả bứt dứt khó chịu.

Thời tiết buổi nóng nực, một giọt mồ hôi to chảy vào Đào, cay xè. Đào khó lắc đầu, hai mắt nhắm tịt, tay bận rơm thể lau mắt, đống rơm dưới chân rung theo nhịp con Đào, lớp rơm trên cùng trơn tuột bị trượt ra .

“!” Đào hét toáng . vội rơm trong lòng, tay với ngược phía sau muốn nắm vào cọc tre nhưng đã muộn. Cả nó chúi phía trước, bị mất đà suýt chút đầu . , nó cố ngả người về phía sau tránh để người đà lao xuống dưới, cả người nó chao đảo, nghiêng bên này đến bên . Miệng hốt lớn:

“Chị Loan, chị Mơ cứu em .”

“Ôi Đào!” Mơ cuống cuồng. “Chết chị ơi, làm sao bây giờ?” Mơ mất bình tĩnh nhìn thấy Đào để giữ thăng bằng mà đỉnh đống . Tay và đầu Đào chúi xuống đất, chân phía sau giơ thẳng lên trời.

Con Loan cũng hoảng không kém, vứt gậy nạng trên tay, đầu óc rối rối , tay luống không biết để đâu cho .

“Thang? Để lấy thang, Đào cố thêm , chị lấy thang .”

“Chị Mơ ơi, em đang trượt.” này, mắt Đào đã ươn ướt, nó sợ vỡ , mặt đỏ bừng do dồn đầu, môi không còn giọt . Người nó đang bị dần dưới. Nó không dám động vì sợ chỉ cần hơi cựa chút là cả người sẽ thẳng xuống .

“ hu, em gãy cổ, đầu mất thôi chị ơi.”

“Im ! có mấy lời xui .” Con Mơ nghe con Đào la càng bị hoảng. Nó dõi mắt về hướng con chạy đi. “ biết chị tìm được chưa . Thang ở chỗ cây , hôm qua anh hái cau cho bà ăn trầu.”

“A… có rồi!” Mơ nhanh nhặt nạng dưới đất lên. về phía , miệng ới: “ nắm tạm vào đầu gậy có đà, chị . Loan mang đến rồi, cố chịu thêm chút nữa nha.”

Con Đào lời, dùng hai tay chặt vào đầu gậy tre, bấy giờ thôi trượt xuống. hai đứa không cùng phào một nhẹ nhõm. Chúng nó với thế này lượng người con hết lên cây nạng, nghĩa với hai tay của con Mơ phải chịu sức nặng lớn.

Tay Mơ mỏi nhừ, run lẩy bẩy nhưng nó quyết răng kêu than, sợ Đào bị lý. Nó đến nỗi không dám mở chuyện, nó lo mình bị hụt hơi, hụt không gậy làm Đào .

“Thằng Cử mày tính nhẩm nay thu được bao nhiêu tô ?”

ngờ có ông Tài cổng, là tiếng trả lời của thằng Cử:

“Dạ ông, hôm nay trừ nhà Lý cuối làng vắng nên không thu được , hôm nay thu được 54 105 ạ. Tiền ông cầm, còn thóc lát nữa con thêm anh mang xe đến ạ.”

“Ừ, sáng mai mày đi thu nốt . Năm nay con canh tác được phết.” Trên mặt ông Tài phấn khởi, bước chân phăng phăng.

Vừa vào cổng, thằng đã con vắt vẻo trên đỉnh đang chất dở. con thì mặt nhăn như đít khỉ, mồ vã như tắm đang cầm gậy nạng đỡ .

“Đào sao thế? Cả Mơ nữa?” Thằng Cử chưa loát được hai đứa tính chơi trò .

“Ô đứa , không chất xong, chúng mày đang làm gì ?” Tiếp đến là câu của ông Tài.

máo: “Dạ bẩm , con sắp ngã cổ chứ có chơi gì đâu ạ. Con đang đợi chị Loan mang thang .”

Thằng Cử vứt phăng cuốn ghi chép trên tay xuống , ba bốn chân rơm. “ hôm Bưởi mượn , .”

“Đào nhảy xuống đây anh Cử đỡ.”

Thằng Cử con Đào nhưng sợ Đào chỉ lắc đầu nguầy , nhất quyết chịu buông gậy trượt xuống.

“Thôi em sợ lắm, nhỡ đâu Cử đỡ là em ngã gãy cổ mất, hu …”

“Xuống con này. Thằng Cử nó đỡ được.” Bây giờ lượt ông Tài .

“Chị…” Mơ muốn nói gì đó nhưng . nó nói là tay nhũn ra ngay.

Thằng Cử hết , biết bị tâm lý nên không nhảy phắt lên cao, phải nắm cổ tay Đào xuống, còn tay trái đẩy cây xa tránh để Đào ngã vào.

“Ối!” Con Đào kịp hô lên một đã cảm nhận được cả người rơi do. Sau đó mũi đập thẳng vào lồng ngực rắn thằng , người tay thằng Cử ôm .

vẫn chưa hết hoảng, dốc trong ngực Cử, chân run rẩy không ngừng.

“Sống,… em sống ?” hỏi ngớ ngẩn.

“Hai người đang gì đấy?”

Thay vì nhận trả lời thằng , con Đào lại giọng nói vắt cậu Tuân lên .

____

Chú :

1. Chạn : là vật dụng tương như tủ ngày nay, chạn bát thường làm từ , gỗ để đựng , bát .

2. Tóp mỡ: là món ăn dân giã được làm từ . Tóp hình sau khi rán khô kiệt mỡ , tạo thành vàng, giòn.

3. Chõ( xửng hấp): dùng để xôi và chín các loại phẩm khác nước.

4.Đô sử: chức quan tòng nhị phẩm, đứng đầu Ngự Sử Đài, nghiệm giám , thanh hoặc tội người làm can gián vua.