Trong bếp tràn ngập khói chiều, một dáng người nhỏ nhắn đang cặm cụi nấu cơm ra. là - hầu nhà phú ông họ Phạm. Nó nghiêng người với nắm rơm, vo rồi đặt lên nắp , nắp đất.

“Cơm chưa , đun mồi rơm nữa.” Đào cho thêm rơm , lửa để , cho cơm khê. lửa hồng bập nồi đất thui bóng trong mắt đen, tròn, long lanh của Đào ánh sáng ngời. Đôi má bầu bĩnh của nó đỏ hây hây chín mọng.

Đợi đến khi cơm chín bay , Đào lửa, nhìn niêu cá kho khế chua bên cạnh. Trong là từng miếng chép ngậy, đang lắc lư dưới lực sôi của . Tiếng kho cá sôi sục tựa như hát ru khiến cho Đào màng, lim dim đôi mắt nặng vì buồn ngủ, đầu gật lên xuống.

“Đào? Đào ơi! Em nấu cơm xong chưa?” ngờ có tiếng gọi lớn vọng . Đào giật bắn, dậy, đổ cá kho trước mặt. “Con bé này, cẩn thận không .” Loan, lớn năm tuổi, là nhà phú hộ. Loan nhìn vụng về mắng .

“, đi lúa về rồi ?” cười ngây ngô. “Cơm em nấu xong rồi ạ. Đợi nữa có ăn ngay.” Nó vừa cười vừa bước về Loan, trên áo vương cơm .

“Ừ, xong thì tất cả ra cổng đón cậu. Có lẽ cậu sắp về .”

Đào vì sắp được , cậu nhà nó đi bằng bẵng ba năm trời rã. Cậu lên kinh chữa , nhà ngoại , ở nhà nghiệm[1], quan ông Lê Đức Tú - Thái thăm khám trong . Đào nhớ lại kí ức ba năm trước, cái ngày mà cậu Tuân cứ cách ba hôm lại có một trận co giật mà hãi. chẳng muốn nhớ gương mặt nhạt và tay run rẩy của cậu khi mỗi uống hết thứ thuốc [2] này đến thứ [3] .

“Chị , thế giờ mình ra luôn à ?” Đào hỏi.

“Ừ, mọi người đang ngoài đó rồi, Đào nên chị vào gọi.”

Đào chân ngoài chờ Tuân về. đến , nó đảo mắt một , quả đúng là mọi người đã có đông . Nó tìm chỗ trống rồi cuối , nơi cách cổng xa nhất.

nói chuyện rôm rả khuấy động bầu không khí buổi tà. đầy háo hức, vui mừng. Có vui thật, mừng vì cậu Tuân sắp về. Cũng có người vui vì nhờ sự kiện này đám hầu kẻ trong nhà được cho mỗi đứa mười đồng[4].

Và rồi, tiếng mộc trên đất đỏ truyền vào tai mọi người, dấu báo cậu về đánh thức mọi người cuộc trò truyện rôm rả. Tất cả mọi ánh nhìn đều hướng cổng. Ai cũng ánh nhìn đăm đăm về dáng người trước mắt.

Từ nghe thấy tiếng guốc , tim Đào đập bang trong lồng ngực, tâm trạng rộn ràng hiện hết trên gương đỏ hồng. Cậu… cậu rồi! Cậu nhà nó về !

Trong long của nó hình bóng người , nho nhã cậu. Cậu tiến lại gần, mặt nên tối om. Đào , ra phía trước, nó muốn thật gương của . Để rồi… nó sững , dại trước mặt ấy.

mặt cậu thanh , dịu dàng. Đôi đen láy nhìn người hầu, xa nhưng Đào thấy như cậu đang cười. vì đôi mắt cong cong, lấp . , có khoé môi hồng phớt khẽ khiến nó . nhìn da trắng nõn của , lại mái được nhuộm sáng bởi nắng đi đến kết cuối cùng.

này… phải cậu Tuân nhà nó! Cậu nó mấy năm không như thế này. Nghĩ vậy, Đào cố rướn người, đầu ngó nghiêng, muốn xem sau người hay .

“Dạ bẩm cậu. mới về? Chúng chào cậu .”

Đào bị giật mình tiếng người hô vang. Hoàn thì đã thấy dáng người thư đứng trước cổng. Chị Loan, , chị , Mây,… cúi đầu chào, hai tay khoanh ngực.

Vậy người trước mắt đúng là cậu ! Cậu nhà nó đẹp như gấm như hoa.

“Mày lại đây .” nhìn về phía đứa hầu duy nhất không cúi đầu chào. Giọng nói trong ấm cất lên khiến cho vài đứa hầu cúi tai. cậu hay quá! mà tai có cảm giác được , mát .

Tuân bật nhìn mặt đần thộn của con Đào. Cậu chỉ cần liếc cái là nhận ra . Lẫn đâu được cái gương mặt bĩnh, đôi mắt tròn , cảm ngây ngô ấy. Nó thế, chẳng khác . Nhưng khi ánh cậu xuống ngực của con Đào, cậu khựng lại, nghĩ… hầu nhà đổi nhiều !

“ đang gọi mày đấy. Nhanh đây xách đồ giúp cậu. Mày cứ phỗng ra đấy làm gì?” Cậu gọi.

Đào giật mình, bỏ cái đang chỉ vào mặt mình xuống, nhanh chân chạy . Bây giờ nó , hai tay cậu xách hai túm thiều to, vai trái còn đeo một bọc lý rất lớn. Nó mình ý quá. Chậm ra cậu, mang nặng nãy giờ.

“ con.” Đào đưa tay muốn đón lấy bọc hành lý nặng trên vai cậu, nhưng bị cậu tránh. cậu bảo: “Mày cầm cái này.” Tuân đưa cho Đào túm vải thiều to .

“Ơ vâng, cậu đưa túm vải kia với lý cho con, con cầm giúp .”

“Cậu không khiến mày cái này.” Cậu Tuân ngoắc tay về phía thằng hầu cao nhất, trong đám. “Thằng Cử cậu bảo.”

Cử chờ có , hô “Vâng” một tiếng rồi chạy tới lấy bọc hành lý , nặng từ trên vai cậu Tuân. thằng hầu chỉ chờ muốn làm thế, nhưng lại sợ không phép nên không dám . Nhà này, chỉ con Đào thân cậu, bỏ cho cái , cái lễ giữa phận chủ tớ.

“ Loan cầm này lên nhà trên đưa thắp giúp cậu.”

“Vâng .” , hơi cúi , hai tay nhận vải cậu Tuân.

Những người không cậu căn dặn biết đứng . Có người mộ, cũng có kẻ ganh vì cậu bảo.

“, có ý .” nãy giờ vải đứng bên cạnh một muốn nói.

“, mày có gì thì nghe .” Cậu Tuân cúi đầu , mình kiến ý cò.

đôi mắt tròn xoe nhìn , đôi môi máy: “ như cậu đưa nhầm cho với chị Loan ạ. Con vải con hơn.”

“Ừ, rồi ?” Cậu hỏi tỉnh bơ.

“Ơ cậu, cậu hay nhỉ. thiều đưa bà thắp thì phải đưa túm to, , ngon hơn . Chả vừa cậu kêu Loan lên thắp hương gì. Cậu rồi ?” hầu giơ túm vải thiều trong cho cao tầm mắt cậu chủ. “Cậu nhìn , túm trong tay con to .”

“Mà cậu ơi, vải thiều trong để hả cậu?” chỉ nghe cậu bảo cầm chứ không cậu nhà nó bảo cầm để làm gì thắc mắc.

Cậu Tuân gương ngơ của con hầu, cậu không được, cốc trán nó một cái, : “Cậu để mang cho sau kia kìa. đông nên được phần nhiều. Quà của . Biết ?”

Đào nghe sau có vỗ và những tiếng hân hoan khe . Chắc hẳn các anh, các chị vui lắm được của cậu. , vải thiều là thứ ngon ngọt nhưng đắt đỏ, đâu thứ mà đám người hầu kẻ thể ăn . có mấy ai xa về kẻ .

Đào, hơn cả niềm vui được quà từ là cục nhói trên trán và cảm mát lạnh tại khoảnh khắc cậu chạm vào. Nó nở nụ cười, để lộ hàm nhuộm đen bóng.

“Cậu , cuối nhà.”

“Ừ, cậu về .” Cậu cúi .

Chiều , sáng nhớ, đêm mong,

Ngày bóng ở xa.

Trăng bóng tre già,

không, chiếc, héo hon .

Người về, người nhớ ta?

Nhớ câu ước hẹn, xa, không rời![5]

“Tuân rồi đấy à? Nhanh đây cho xem nào?”

Cậu Tuân đầu, dáng người phụ nữ đó không . Đó là u của , bà Nguyễn Thị Thanh Trà. nhìn đôi mắt đỏ , đi tới chắp tay : “Con chào , con mới về.” cậu lại quay sang chắp với thầy, Phạm Văn , người đàn ông mang mặt phúc , dáng đứng bên . “Con chào , thầy khoẻ ạ?”

“.” Phú , tay vỗ liên tục vào cậu. “Thầy . trông anh dạo dáng lắm rồi, lắm.” Trong mắt ông Tài lên niềm tự hào nho nhỏ khi thằng con trai đã lâu không gặp. Ông nom dáng vẻ của cậu, trưởng thành, nhã, đàng , tử tế, chẳng uổng công học tế tửu[6] kinh bấy lâu.

cười, lại quay hỏi bà Trà: “Còn u thì sao? U không ạ?”

Dường chỉ chờ có thế, bà chầm lấy cậu, máo. “U khoẻ lắm. nhớ con ! Tuân ơi, u con quá!”

Người cậu lại thoáng chốc, vẫn chưa quen sự nhiệt tình bất ngờ . , tay giơ lên rồi lại đặt xuống, cuối cùng ôm chặt lấy u mình. Giọng nghẹn ngào. “Dạ, con cũng nhớ u lắm. Mong lỗi cho vì chẳng ở bên chăm sóc đau, lại để thầy u xa đến mỗi dịp đến về.”

“Không, u con… con kinh chữa bệnh, học hành vất vả…l àm sao thầy u lỡ trách được… hu hu hu…” Bà khóc nức , tay vẫn ôm chặt cậu.

đứa mắt đứa đứa nấy đỏ hoe, chúng nó cảm động gia đình của nhà phú ông, là con Đào, sụt sịt của nó rõ to.

“Thôi được mình , để con vào nhà nghỉ ngơi, , còn phải ăn cơm nữa chứ. Nó đi đường xa chắc mỏi lắm.” Ông Tài dành Trà.

Bà Trà , Tuân , bà quệt . “ chết, thế mà tôi quên mất nó phải lặn xa về nhà ông ạ.” Bà cũng bắt chước ông vỗ vai . “Con vào nhà tay rồi ăn cơm. Cơm đâu vào đấy rồi.”

“Dạ vâng ạ.”

“ , con Loan cơm lên nhà trên cậu . mấy đứa khác về làm việc chúng mày đang làm . Hôm nay nhà việc vui, cuối tháng bà thêm cho mỗi đồng.”

“Hoan hô. Chúng con cảm ơn ạ.” Đám hoan hô, hò vui mừng.

…

Đào chạy xuống bếp, định cơm thật nhanh lên nhà cậu , nhưng rồi bấm bụng nghĩ ngợi, nó sợ kho khế, canh cải bị nguội , thế là lại châm lửa lại.

“Ôi thôi chết rồi! Tí thì quên mất gà luộc vẫn chưa chặt.” vỗ đùi kêu đét một tiếng. Đun nốt mồi rơm chạy ra kiếm thằng Cử. Nhà này thằng khoẻ nhất, cũng thằng trong đám , nên mấy việc bày , xếp cỗ đều rơi vào tay nó cả.

“Anh Cử ơi, khoan đập , anh gà trước không ạ. Tay em vụng, sợ xấu làm gà mất ngon.”

Cử gật , buông bó trong tay. " hái lá chanh chưa?”

“ hái rồi, cũng rồi. Chờ anh Cử chặt gà hộ thôi.”

“, anh biết rồi. Đào về trước đi, anh rửa rồi ngay.”

“Vâng ạ.” quay về, xắp và canh ra trước.

Chẳng mấy chốc Cử đã xong con gà, thế món trong bữa . cẩn bê mâm cơm mang lên nhà , nó đứng trước ngưỡng cửa, : “Dạ bẩm, con cơm lên ạ.”

“ hay, mang đi cái con này, mọi hôm quen cửa quen nẻo, hôm nay chứng gì mà dạ thưa thế hả?” Tài con Đào đứng chết trân cửa, quát.

“Vâng, dạ con mang vào ngay .” Đào hoàn hồn. không biết giấu mặt vào đâu. Nó muốn thế, thấy bà với cậu đã sập rồi, còn ông thì hút điếu thuốc . Mọi hôm nó thẳng vào trong dâng cơm cho bà hôm nay có cậu Tuân nữa nó ngại. nó cậu nho nhã, thư sinh quá ra tự dưng muốn quy củ phép. thế chứ lị!

“Ơ con , mày gì bẽn ? Mọi hôm có thế này .” điệu chân luống cuống của con Đào, bà Trà thấy lạ nên .

Mặt con Đào đỏ bừng, câu chân chuồn . Trong đầu nó lúc này có mắt ngập ý cười đôi cong của Tuân. Nó xoa . “ dở, hay là bị , sao mặt lại này?”

“Này, Đào làm mà đứng ra đấy. hầu cơm bà ? Nhỡ ông bà cần gì thì sao?”

“!” Con Đào giật thót tim, ôm . Hoá là Loan vừa vỗ . “Ôi, làm em hú . Em sợ bệnh cho ông bà và cậu nên phải ra . Hình như bị rồi chị ạ.”

nghe thế xót , vội sờ con Đào. “Đâu ra chị xem nào.”

Đào , trán tay Loan, ánh mong . Sau mấy lần sờ tay lên trán Đào lại lên trán mình, con kết luận: “ thấy Đào thường, không phải bị nên đừng lo.”

Đào cũng thấy mặt mình nóng rồi nên gật . “Vâng.”

“ em không thì vào cơm ông bà đi còn đứng đây làm gì nữa.”

Mặt Đào méo xệch, cứ nghĩ đến phải là nó lại thấy mặt nóng bừng. “Hay là chị Loan ông giúp em hôm nay .”

“Đào không nhìn thấy gì chân chị à? giờ đi giặt quần áo cho cậu .”

“Em.” giơ tay. “Chị em giặt .”

Con Loan nhiên. “ giặt quần áo à?” thường hầu cơm việc của Đào, ấy thế mà hôm nó lại không . Việc hầu cơm thực là đứng ngoài cửa, phòng trường hợp bát, đũa,…ông thì giúp thôi.

“Vâng ạ. Chị Loan để giặt áo cho cậu. Hôm nay , sợ đứng lâu, giặt áo được ngồi nên , chị giúp em lần này ?”

“, để lên hầu .” cùng con Loan cũng gật đầu đồng ý.

rỡ, hí hửng bê chậu giặt. Nó nhảy chân , trông điệu vui vô .

____

Chú thích

1. Quan biện nghiệm: chức quan có nhiệm vụ thăm , chuẩn

2. : các loại cây cỏ, thảo , vật, khoáng sử dụng trong học cổ truyền Việt Nam.

3. Thuốc bắc: là cách Việt đối với các bắt Trung Quốc.

4. Mười : đơn vị tiền tệ sử trong truyện dựa theo đơn tiền thật trong quá cách quy đổi như sau: 1 quan = 10 tiền = 60 đồng. 1 = 10 hào.

5. Bài thơ Chờ, Chu.

6. Tế : Chức đứng .